GEO - certificering golfbanen in Nederland

GEO staat voor de Golf Environment Organization en wordt internationaal erkend en gefinancierd door onder meer de European Tour, de European Golf Association (EGA), de Royal & Ancient of St. Andrews en de European Golf Course Owners Association (EGCOA).

Biodiversiteit op golfbanen is in! De resultaten daarvan zijn afhankelijk van natuurlijke processen die worden beïnvloed door beheer, inrichting en onderhoud van het golfterrein. Het zijn overwegend de professionals als greenkeepers die zich hiermee bezighouden. Maar de laatste jaren, vaak ook aangevuld met ondersteuning vanuit opleidingscentra, groen onderwijs, vlinderstichting, vogelbescherming, bijenclubs etc., wordt ook door golfclubs en golfverenigingen hierop ingezet.

In Nederland wordt de toekenning van het GEO certificaat ondersteund en gefaciliteerd door de NGF. De NGF stimuleert alle golfclubs in Nederland het GEO certificaat te behalen en verleent daarbij ook ondersteuning.

GEO certificaat op hoofdlijnen

Op hoofdlijnen is GEO gericht op het nemen van verantwoordelijkheid voor de omgeving waarin golfbanen opereren, daar waar deze een belangrijk ecologisch element vormen voor hun omgeving. Golfbaaneigenaren hebben dan ook een bijzondere verantwoordelijkheid t.a.v. het verbeteren, verrijken en in stand houden van het milieu en een duurzame levensstijl.

GEO heeft een zestal aandachtsgebieden gedefinieerd, waarbinnen gedetailleerde criteria zijn ontwikkeld, waaraan de beheerder wordt getoetst.

  1. Landschap en ecologie/natuur
  2. Water
  3. Materiaal en ketenbeheer
  4. Milieukwaliteit
  5. Mens en maatschappij/samenleving.

Vanuit het aandachtsveld Natuur, “flora en fauna” en biodiversiteit binnen de natuurrijke omgeving van golfbanen, richt dit hoofdstuk zich hier voornamelijk op de ecosystemen van onze golfterreinen. In nauwe relatie daarmee staat het watermanagement, de zoektocht naar alternatieve energiebronnen, het minimaliseren van te gebruiken gewasbeschermingsmiddelen, kunstmeststoffen en schoonmaakproducten, gebruik van duurzame en recyclebare producten en de milieukwaliteit van lucht, water en bodem (vervuiling en afvalverwerking).

Golfterreinen spelen in meerdere opzichten een toenemende rol in de maatschappij en kunnen daarbij hun sociale- en economische waarden richting een meer duurzame manier van leven, werken en spelen ventileren. In het bijzonder ook de meerwaarde ze leveren voor de biodiversiteit, de instandhouding en verbetering of mogelijk uitbreiding van de natuur. Met hun natuurlijk ingerichte ruimtes die onderdak bieden aan verschillende biotopen en habitattypen met karakteristieke flora en fauna, een goede reden om de ecosystemen hier middels een GEO certificering te beschermen, te verbeteren en in stand te houden.

Klimaat verandering

JTW 2021.01.12.

  • 2020 Was in Nederland het warmste jaar ooit.
  • We hadden de zonnigste april.
  • Nooit was het neerslagtekort in het voorjaar zo groot.
  • Met een extreme hittegolf met een weekgemiddelde van 33,2oC.
  • Dit voorjaar was zo warm als dat 50 jaar geleden in Nice.
  • Ook in september was het nog nooit zo warm.
  • Gemiddeld wordt het elk jaar en elke dag iets warmer, ca 5oC de komende 30 jaar.

Wereldwijd zien we de meest extreme gebeurtenissen,

  • Zoals in Australië en het Amazone gebied de grootste bosbranden ooit.
  • Op de poolcirkel in Rusland deze zomer 38oC en op de zelfde plek in de winter ooit - 68oC.

Dit en nog veel staat in het jaarverslag van “World Weather Attribution”.

Hoe reageer je hierop bij de voorbereiding van het meerjaren-beheerplan van je golfbaan.

  1. Kennis biologie/ecologie, gebiedsgebonden kwaliteiten < potenties, risico’s, kansen.
  2. Kennis samenhang klimaatverandering <> duurzame biodiversiteit.
  3. Nooit meer een druppel water afvoeren, kansen en bedreigingen.
  4. Verdamping minimaliseren.
  5. Maximaal water bufferen en laten inzijgen.
  6. Benutten verschillende grondwaterstanden en hoogteverschillen terrein.

Een voorbeeld.
Bomen zijn onderdeel van de biodiversiteit, maar ondersteunen die ook. Juist uitheemse invasieve soorten zullen in de concurrentie/evenwicht verstoring als gevolg van de klimaatverandering inheemse soorten verdringen.

De Amerikaanse eik sinds 1828 in NL is een snelle groeier die woekert omdat hij bij ons niet tot een biotoop behoort (zijn eikels worden niet gegeten en zijn in korte tijd vallende blad smoort de onderbegroeiing. Zijn bijdrage aan de biodiversiteit is minimaal in vergelijking met de zomer eik, veruit de belangrijkste boom in het bos.

In ons land/op en rond onze golfbaan onderscheiden we verschillende natuurlijke bostypes. Op de drogere arme zandgronden groeit de eik vaak samen met den en berk en op voedselrijkere gronden met de haagbeuk en linde, met zwarte els, iep en es op voedselrijke vochtige gronden.

De (zomer)eik is de thuishaven, stapsteen, basis voor zeker 800 verschillende organismen. Per definitie is er een nauwe relatie tussen in en boven de grond met als belangrijkste symbioten de schimmels. Zij verzorgen de voedselbehoefte van plantenwortels en in ruil daarvoor krijgen zij van de plant wat ze nodig hebben (water).

Behalve symbiose gelden in het natuurlijk evenwicht de ecologische wetten, “eten en gegeten worden”, de afhankelijkheid van de tot het systeem behorende schimmels tm zoogdieren. Als de schimmel verdwijnt….. Per definitie is ook het aantal bijbehorende organismen op nieuwere exoten (zoals de plataan, de acacia en de kastanje) en nog veel sterker op de invasieve soorten. Veel minder dan op de gebiedseigen soorten. Een ecosysteem(biotoop) is een evenwicht van onderlinge afhankelijkheid, van bij elkaar horende schimmels tm zoogdieren.

Hiemstra maakte de aanzet voor een “soorttabel”

  1. Dracht-planten (steppingstone), zij leveren het basisvoedsel voor bestuivende insecten en vogels.
  2. De verplantbaarheid: De meeste lindesoorten hebben een groot herstel- en aanpassingsvermogen. Berken en beuken hebben een gering herstelvermogen; door hun oppervlakkig wortelstelsel zijn ze ook niet instaat om zoals onze lindes, eiken en dennen zich aan te passen aan droger/warmer wordende grond.
  3. De eilandtheorie: Een groter aaneengesloten natuurgebied heeft een grotere biodiversiteit, meer variatie; Hoe meer soorten, des te hoger de biodiversiteit.
  4. Bepaalde soorten maken de lijst interessanter, ze hebben een signaalfunctie zoals de hoeveelheid soorten (korst)mossen en dalkruid (stabiliteit) Een eerste indruk van de natuurkwaliteit/biodiversiteit van een bos, krijg je als je let op de mate van differentiatie en variatie van boom- en struik- en bodembedekkende soorten (leeftijd, hoogte) en het aantal soorten.

Waterbeheer

Waar en hoe kunnen we op onze baan de grondwaterstand verhogen, verlagen of buffercapaciteit scheppen om de biodiversiteit zo duurzaam mogelijk te maken?! Als we niets doen zullen over 30 jaar veel beuken en berken geveld zijn door droogte en ziektes.

Met een beetje cynisme zie ik dan een golfbaan met een mixture van woekerende cultivars en allochtonen als esdoorns en Amerikaanse eiken met wat lindes en zomereiken. Dit hoeft niet waar te worden als we zsm met een meerjaren “klimaat geadapteerd biodiversiteitsplan” komen. Dit is officiële ambtelijke taal!

Probleem is dat bij de overheid uitvoeringsplan en financiële haalbaarheid meestal ontbreken. Probleem is ook dat de aanzet door de overheid van de biodiversiteitrage, gepaard ging met een geldstroom die hoofdzakelijk een politiek doel had en zeker niet het organiseren van de relatie biodiversiteit-klimaatverandering.

Wateroverlast Lochemse GC hole 12.
Wateroverlast Palm Beach GC.

Natuurlijk gaan we uit van cultuurhistorie, grondkwaliteit verschillen en het gebiedseigene en wat bij ons groeit en bloeit, maar we weten nog nauwelijks wat er met de natuur/biodiversiteit gaat gebeuren als er langere, warmere droge perioden komen. We weten wel dat het waterbeheer topprioriteit zal moeten hebben. Er mag geen druppel verloren gaan (verdamping tm afvoer).

NGF en NGV zijn druk bezig met het voorbereiden van symposia, een koppeling aan GEO en een handleiding. Het delen/uitwisselen van onderzoek/kennis is daarbij hard nodig.

Wat zijn de proces uitgangspunten voor golfbanen:

  1. De analyse van bedreigingen<> kansen biodiversiteit/ecologie, prioriteiten <>financiën.
  2. Een helder beslisproces; welke beslismomenten en wanneer en door wie.
  3. Een meerjaren uitvoeringsplan, een financieel haalbaar concreet actieplan.

Schimmels

Planten/bomen kunnen in de natuur niet zonder schimmels! Kunnen de ijsvogel en de winterkoning zich in de nabije toekomst handhaven? Het beschermen van deze vogelsoorten en sowieso alle biodiversiteit begint met de bodemgesteldheid. Want dáár ligt de basis, de potentie voor alles wat boven de grond mogelijk is.

Wist u dat in één theelepel goede grond miljarden schimmels, bacteriën en aaltjes (zouden moeten) zitten? Zij vormen het voedsel voor insecten en zelfs kleine zoogdieren. Schimmels zijn waarschijnlijk met hun 450 miljoen jaar aanwezigheid op aarde het eerst ontstane organisme. Inmiddels zijn ze divers geëvolueerd, maar ze zijn nog steeds de grootste regelaar van de verplaatsing van voedingsstoffen onder de grond.

Symbiose

Een mycorrhiza is een samenlevingsvorm van schimmels en planten via de wortels. Bijna alle planten werken ondergronds samen met schimmels. Deze absorberen bijvoorbeeld mineralen uit de bodem die ze vervolgens afstaan aan een plant, in ruil daarvoor krijgen ze suikers terug voor hun eigen voeding.

Zeker 90% van alle schimmels leeft in symbiose met bepaalde soorten planten door hun soms kilometers grote, maar soms ook beperkte netwerk. Behalve zijn vermogen om voor de plant belangrijke schaarse voedingsstoffen (en soms water) op te nemen en te vervoeren, zelfs van de ene naar de andere plant, kunnen ze door hun eigen code de plant beschermen. Vlinderbloemigen leven dankzij hun schimmel in symbiose met stikstofbindende bacteriën. Verstoring van schimmelnetwerken kan daarom zeer grote gevolgen hebben.

Hoe beter de schimmelnetwerken zijn ontwikkeld, des te duurzamer de biodiversiteit. Door klimaatverandering zal er verstoring ontstaan, want schimmels en de diepte waarop zij optimaal voorkomen zijn afhankelijk van temperatuur en vochtigheid. Welke planten (waar op de baan) zullen daar het slachtoffer van worden. Met de bodemkaart, maaiveld (verschillen en mogelijkheden), een juiste differentiatie van zon, schaduw en bodembedekkers moet het ‘gebiedseigen’ water leidraad zijn voor duurzaam beheer.

Jurrian Tjeenk Willink

j.w.tjeenkwillink@gmail.com

Klimaat verandering 2

JTW 2021.01.31.

In de Flora- en Faunawet worden de begrippen klimaat mitigatie en adaptatie geïntroduceerd. Klimaatmitigatie - vermindering van de opwarming. Klimaatadaptatie - aanpassing aan de opwarming.

Door toename van temperatuur en droogte krijg je meer kwetsbaarheid van de ecosystemen, meer kans op verstoring, schade door storm, ziektes en insectenplagen. Duurzame verhoging van de biodiversiteit betekent uitbreiding/stabilisatie ecosysteem, verhoging aanpassing en minder opwarming. Hoe meer variatie en differentiatie in de (bodem) diversiteit des te hoger en duurzamer de biodiversiteit. Maar ook dat beschermde soorten voldoende aanwezig moeten zijn om hun functie binnen een ecosysteem te behouden.

Vandaag de dag is 90% van de planten gebonden aan het mycorrhiza schimmel-plantenwortel symbiose systeem. Paddenstoelen zijn het sporen producerende orgaan van maar een klein aantal schimmels, het overgrote deel heeft geen paddenstoelen. Alle schimmelsporen verspreiden zich via het water en/of de lucht; ze zijn veruit de meest voorkomende levende deeltjes in de lucht en de belangrijkste bron voor de waterdruppelvorming.

Schimmeldraden of mycelium(draden) in de grond.
Relatie schimmels en plantenwortels.

De meeste schimmels zijn meercellig, delen zich en vormen een per soort verschillend mycelium, een draden (hyphen)netwerk. Bepaalde schimmeldraden vormen mycchoriza (symbiose) met bepaalde plantenwortels, ze zorgen niet alleen voor de voeding van planten en andere organismen, maar ook voor hun verdediging tegen ziekten.

Plantenwortels in symbiose met schimmels, mycelium.

Schimmelziekten veroorzaken plantenziekten als er onvoldoende bio- (en dus ook) schimmel diversiteit is. De bestrijding van ziekten met chemische middelen doodt vaak alle schimmels, van kwaad tot erger. Minder biodiversiteit betekent meer (kans op) ziekten. Dat betekent voor monoculturen, zoals de akkers van de boer en de fairways op een golfbaan, dat de maatvoering daarvan in combinatie met de biodiversiteit van het aangrenzende/omliggende gebied bepalend zijn voor de ziekte risico’s.

Jurrian Tjeenk Willink

j.w.tjeenkwillink@gmail.com

Klimaat verandering 3

JTW 2021.02.16.

Biodiversiteit en klimaatverandering - exoten en cultivars

Er komen blijvend nieuwe soorten bij; door het ontbreken van natuurlijke vijanden zoals bacteriën, schimmels tm insecten of concurrerende planten.

Exoten. Denk aan onze voorouders die ergens een mooie plant zagen, aan betere infrastructuurmobiliteit, aan hedendaagse handel. Daarnaast heeft de “plantenveredeling” tot gevolg dat ook een groot aantal gekweekte soorten (cultivars) verwilderden, waarbij sommigen zich snel vermeerderen en woekeren. Doordat woekeraars het meest voorkomen op drogere terreinen zal de ondergroei vaak verdwijnen.

Woekeraars en de toegenomen grootschaligheid van het grondgebruik verminderen in een gebied de biodiversiteit doordat ze niet in bestaande ecosystemen passen en daar gebiedseigen “wilde” en qua cultuurhistorie thuishorende soorten verdringen.

Een overzicht van 'autochtone boomsoorten' en 'invasieve landplanten' treft u aan onder de hoofdstukken natuur, bomen en beplanting, waarnaar wordt verwezen.

Bij “invasieve” oever- en waterplanten is het risico van grootschalige verspreiding nog veel groter. De Europese Unie heeft een lijst met verboden invasieve exoten gemaakt en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een (on line) atlas van het voorkomen van het landschappelijk en cultureel belangrijk groene erfgoed.

Door onderzoek werd ontdekt er nog een aantal nauwelijks bekende planten bestaan zoals de wilde appel en peer, de flodderiep en bepaalde rozen- en meidoornsoorten. Wilde planten bevorderen de biodiversiteit doordat ze passen in de schimmel-symbiose binnen de (bos)ecosystemen. Die schimmels verdedigen en voeden hun symbiose partners, kunnen aanwezig gif saneren en zo zelfs kleinschalige landbouw en ook het beheer van golfbanen ondersteunen.

De hyphen van een mycelium zoeken hun (vaste) symbiose partner.

Wageningen en andere universiteiten zijn er van overtuigd dat, als we niets doen, de biodiversiteit dramatisch zal afnemen door de gevolgen van de klimaatverandering. Helaas betekent de verwachte stijging van de zeespiegel dat (kosten van) dijkhoogtes Nationaal-Europees prioriteit hebben. De miljoenen die aan symposia over biodiversiteit <> klimaatverandering besteed worden, zullen voorlopig niets uitvoeringsgericht opleveren.

Gelukkig is, door de bijna explosief toegenomen kennis over de basis van onze natuur en onze ecosystemen, een stevig fundament voor kwetsbaarheid en de toekomst van de biodiversiteit. Duurzame biodiversiteit kan niet zonder ecosystemen. Cultivars en invasieve exoten zijn een bedreiging van de biodiversiteit. Als we niets doen, komen er door de temperatuurverhoging en de toenemende droogte, meer instabiliteit, woekeraars en ziekten, meer rampen en ziekten.

NatuurMonumenten maakte in de jaren ‘70 de fout door het “ eiken-berken, beuken” bos voor ons land heilig te verklaren en vergat daarbij de zeer verschillende gebiedseigen kwaliteiten. Nu weer, lijkt de prioriteit helaas verschoven van de ecologische structuren naar het “gemengde” bos.

Op onze armere zandgronden gelden randvoorwaarden voor de biodiversiteit bij stijgende temperatuur en droogte.

  1. 1 een goede waterbeheersing moet, inspelend op de bodemdifferentiatie, de inzijging, buffering en opslag van regenwater in een gebied, prioriteit hebben.
  2. 2 gebiedseigen oorspronkelijke plantensoorten moeten, evenals de cultuurhistorie gekoesterd worden, exoten en cultivars geweerd en monoculturen geminimaliseerd.
  3. 3 pro-actief denken wb klimaat adaptatie en - mitigatie (=vermindering) mogelijkheden bij het bos beheer.

Jurrian Tjeenk Willink

j.w.tjeenkwillink@gmail.com

Neem contact op als je vragen of ideeën hebt!

blog.txt · Laatst gewijzigd: 2021/04/20 14:58 door Herman H. Berteler