Bunker

Definitie

De bunker is een uitgegraven en weer met zand (of daarop gelijkend materiaal) gevuld gat. Een kunstmatige ‘hindernis’, die onderdeel uitmaakt van de baan en op twee mogelijke plaatsen aangebracht; op en/of langs de fairway (“een fairwaybunker”) en/of rond de green (“een greensidebunker of greenbunker”).

Fairwaybunkers.
Fairwaybunkers.
Greenbunker.
Greenbunker.

Fairwaybunker met rougheiland.
Fairwaybunker met rougheiland.
Grillige, vrij vlakke fairwaybunkers.
Grillige, vrij vlakke fairwaybunkers.

Golfregels

Welke relatie heeft de bunker met de spelregels? Graag verwijzen wij hiervoor naar de meest recente Golfregels en Amateurstatus Regels van de Nederlandse Golf Federatie of naar Rules of Golf and the Rules of Amateur Status.

Verwezen wordt naar:

Deel II Definities:

Abnormale terreinomstandigheden – Abnormal ground conditions.

Bunker

Door de Baan – Through the green

Gravend dier - Burrowing animal.

Hindernissen – Hazard

Obstakels – Obstructions

Zie ook Baan

Tijdelijk water – Casual water

Zie ook Waterhindernis

Bal in bunker in konijnenhol. Wat te doen?
Bal in bunker in konijnenhol. Wat te doen?
Grillige vorm met rough-randen.
Grillige vorm met rough-randen.

Functie

Green zwaar beschermd door bunkers.
Green zwaar beschermd door bunkers.

Als kunstmatig aangebracht onderdeel van de baan, is de bunker bedoeld als hindernis en als zodanig in de Golfregels beschreven. Bunkers kunnen ook gelden als ‘bewaker’ van de green, tegen de aanval met de bal van de speler. Bij dergelijke bunkers spreekt men van greensidebunker. Door de baan gelegen bunkers, in of aan de fairway, zijn fairwaybunkers. De moeilijkheidsgraad kan zijn gelegen in de vormgeving, de diepte, de hellinghoeken van het talud. Maar ook van toegepaste graseilanden, van de taludbekleding of in de bunker aanwezige obstakel van kunstmatige of natuurlijke aard. Verder kunnen van invloed zijn direct nabij gelegen bomen, struiken, rough, waterhindernissen of andere zaken.

Ook op oefenhoeken kunnen bunkers worden toegepast. Op kleinere complexen beperkt zich dat tot 1 bunker, op grotere tot meerdere tot zelfs veel bunkers. Deze kunnen daarbij zijn voorzien van een afstandsmarkering (Golfcentrum Amsteldijk).

Concentratie van bunkers op verschillende afstanden, op de oefenhoek. Voorzien van afstandsmarkering.
Concentratie van bunkers op verschillende afstanden, op de oefenhoek. Voorzien van afstandsmarkering.

Obstakels in bunker

Voorbeelden van obstakels in de bunker:

Bomen.
Bomen.
Twee bomen in de bunker.
Twee bomen in de bunker.

Boom op rough-eilandje in de bunker.
Boom op rough-eilandje in de bunker.
Boom op schiereiland.
Boom op schiereiland.

Graseiland.
Graseiland.
Fairwaybunker met meerdere rougheilanden.
Fairwaybunker met meerdere rougheilanden.

Struik.
Struik.
Boomstronk.
Boomstronk.

Rotsen.
Rotsen.
Rotsblokken in de bunker.
Rotsblokken in de bunker.

Rotsen in de bunker maken deze wel erg klein.
Rotsen in de bunker maken deze wel erg klein.
Rotsblok op graseiland.
Rotsblok op graseiland.

Bielspad.
Bielspad.
Loopbrug.
Loopbrug.

Loopbrug.
Loopbrug.
Loopbrug.
Loopbrug.

Vorm

Bunker in de vorm van Lelieblad.
Bunker in de vorm van Lelieblad.

In binnen en buitenland worden diverse termen gebruikt voor allerlei vormen van bunkers, deze worden echter binnen de 'Rules of Golf' niet gebruikt.

Bekend in het buitenland is de term ‘sand trap’, naast ‘sand bunker’. Een bunker die dwars over de fairway ligt, wordt wel ‘cross-bunker’ genoemd, een ondiepe en smalle bunker wel ‘flash trap’ en een kleine, veelal ronde, zeer diepe bunker met steile helling, ‘pothole bunker’ of ‘potbunker’. De voorkant van de bunker wordt ‘bunkerface’ genoemd, de rand ‘lip’. In spreektaal wordt de bunker ook wel zandkuil of zandbak genoemd.

Grasbunker

Een ‘grasbunker’ is volgens de definitie, technisch geen bunker, geen hindernis zoals omschreven in de Golfregels. Toch komen deze met gras begroeide uitgravingen voor en worden door gebruikers wel als ‘grasbunker’ ervaren (zie foto).

Grote grasbunkers voor de green. Op de voorgrond tijdelijk water.
Grote grasbunkers voor de green. Op de voorgrond tijdelijk water.

Het is vanzelfsprekend dat de spelregels ten aanzien van hindernissen, hierop niet van toepassing zijn. Dit geldt ook voor die delen van de bunker die bekleed zijn met gras.

De vormgeving van de bunker is niet gebonden aan regels, zo ook niet de diepte. De bunkers bij de green zijn veelal dieper dan een fairwaybunker. De vorm en maat van bunkers kunnen sterk verschillen en zeer uiteenlopend zijn. Zo ook de opbouw van de bunker, waarbij het talud al naar gelang de diepte en helling is verstevigd of niet. De lip van de bunker (de rand), kan overhangend zijn of niet.

Bunkers gaan in veel gevallen gepaard met verhogingen, met ondulatie, een golvend minilandschap. Er zijn zeer grote bunkers tot heel kleine, ronde of heel grillige puzzelstukachtige bunkers, meestal zonder obstakels maar soms ook met een boom of meerdere bomen erin, zelfs een loopbrug of paddoorsteek, maar ook graseilanden of gegroepeerde veldkeien komen voor (zie foto’s onder Obstakels in de bunker).

Hierna volgen onder Soorten en maten, enkele benamingen en beschrijvingen die worden gehanteerd. Rekening houdend met de opkomst van het spelen van golf via de Nederlandse Golfvereniging voor Gehandicapten, is de aanleg van bunkers waarin met de Paragolfer kan worden gereden, een punt van aandacht. Talud, samenstelling en dikte van de zandlaag zullen extra aandacht nodig hebben voor dit fenomeen.

Soorten en maten

Soorten en maten (Golfers Magazine-december 2008/januari 2009 – Ron Whitten). De begeleidende foto's zijn van Herman Berteler en vergelijkbaar met de originele foto's.

== POTBUNKER == (Royal St. George’s, Engeland) –

Meer natuurlijke potbunker zonder verticale wand. Met trap met enkele leuning.
Meer natuurlijke potbunker zonder verticale wand. Met trap met enkele leuning.
Potbunker met grond kerende verticale wand en trapje.
Potbunker met grond kerende verticale wand en trapje.

De originele potbunker is door dieren gemaakt op glooiende linksgronden om zich te beschermen tegen weer en wind. Vervolgens werden ze door tal van hakkers nog dieper gemaakt. Potbunkers herinneren ons eraan dat golf toch een wreed spel is.

Twee nieuwe potbunkers, voorzien van gestapelde grasmatten als achterwand.
Twee nieuwe potbunkers, voorzien van gestapelde grasmatten als achterwand.
Gestapelde graszoden als achterwand in Potbunker.
Gestapelde graszoden als achterwand in Potbunker.
Spelen vanuit de potbunker.
Spelen vanuit de potbunker.

== COP == (Wentworth, Engeland) –

Vooral eenvoud.
Vooral eenvoud.

Toen we zelf bunkers begonnen aan te leggen (gat voor de green graven en de grond er als een ring omheen verspreiden), was dat een even simpele als efficiënte manier om de baan moeilijker te maken.

== STRIP == (Bellport – New York- Amerika) –

Onderbreekt de helling.
Onderbreekt de helling.

Voor het eerst toegepast door C.B. Macdonald, die zo grond vrijmaakte om greens en tees aan te leggen. Kunnen ook worden gebruikt om hellingen te onderbreken. Liggen vaak parallel aan fairway of green.

== CROSS == (TPC Boston – Amerika) –

Dwars over de fairway.
Dwars over de fairway.

Zo’n honderd jaar geleden uitgevonden. Dat is in een tijd dat golf nog als een soort steeplechase werd beschouwd. Crossbunkers worden weer vaker toegepast – als middel om longhitters tot voorzichtigheid te manen.

== STACKED SOD == (Carnoustie, Schotland) –

Gestapelde zoden als grondkering.
Gestapelde zoden als grondkering.
Detail van gestapelde zoden als grondkering.
Detail van gestapelde zoden als grondkering.

Ook al meer dan een eeuw oud. Op zanderige linksbanen werden de wanden van bunkers met plaggen (hei, gras) opgebouwd om te voorkomen dat ze zouden inzakken.

== GRASS FACED == (Westhampton – New York, Amerika) –

Eenvoudige bunker met grillige hellingbegroeiing.
Eenvoudige bunker met grillige hellingbegroeiing.

Een van de eerste soorten bunkers die in de VS werden aangelegd; vlak zandoppervlak en een helling met vooral ‘pollerig’ gras. Naarmate het gras meer water kreeg, werden deze faces moeilijker te maaien.

== BULKHEADED == (The Golf Club – Ohio, Amerika) –

Op achtergrond de bunker met bielswanden.
Op achtergrond de bunker met bielswanden.

Tijdens een trip naar Schotland in 1963 zag architect Pete Dye dat veel clubs dwarsliggers gebruikten in plaats van plaggenwanden. In eigen land gebruikte hij dit materiaal als wanden bij bunkers en waterhindernissen.

== MOON CRATERS == (Lost Tracks – Oregon, Amerika) – Deze ovale bunkers werden in de jaren zestig populair, vooral de exemplaren die precies de juiste maat hadden voor de harkmachines. Ze zijn dus gemakkelijk te onderhouden en er omheen te maaien.

== WALKWAYS == (John’s Island West – Florida, Amerika) –

Voorzien van landtong in de bunker.
Voorzien van landtong in de bunker.

Na elke slag moeten de bunkers worden aangeharkt. Tom Fazio maakt daarom ‘landtongen’, zodat spelers maar een paar meter zand hoeven te harken.

== MACKENZIE == (Augusta National – Georgia, Amerika) –

Zandduinen in heidegebieden.
Zandduinen in heidegebieden.

De artistieke Alister Mackenzie paste vooral een bunkerstijl toe die was gebaseerd op de vorm van door de wind gevormde zandduinen. Zijn meest beroemde, op de tiende fairway, verloor zijn scherpe randen al decennia geleden.

== THOMAS == (Bel-Air – Californie, Amerika) – George C. Thomas Jr. was een net zo artistieke tijdgenoot van Mackenzie. Ook hij probeerde op zijn in Californië gelegen banen zandduinen na te bootsen. De scherpe randen verdwenen aanvankelijk, maar zijn nu weer herstelt.

== TRENT JONES == (Metedeconk – New Jersey, Amerika) – De puzzelstukjes van RTJ geven de indruk van een zandduin, maar de moeilijkheid te onderhouden veerachtige randen zijn weggehakt.

== THICK LIP == (California GC of San Francisco – California, Amerika) – De arbeidsintensieve kartelranden kennen een comeback, net als korte verticale randen die sommige architecten ‘zware wenkbrauwen’ noemen.

== FLASHED SAND == (The Vintage Club, California) –

Steile zandwanden met verschillende hellingshoek. Hier met rood zand .
Steile zandwanden met verschillende hellingshoek. Hier met rood zand .
 Steile zandwanden met verschillende hellingshoek en hier met dikke lip .
Steile zandwanden met verschillende hellingshoek en hier met dikke lip .

Tom Fazio gebruikt ‘gepleisterd zand’, om bijna verticale wanden te creëren: de ballen stuiten ertegenaan en rollen naar beneden. De meeste architecten kiezen bij steile wanden voor zachter zand over een soort drainagemat, waardoor het toch niet wegspoelt.

== BLOW OUT == (Sand Hills – Nebraska, Amerika) – Bill Coore en Ben Crenshaw groeven gaten in zandheuvels en lieten in de wintermaanden de wind zijn werk doen om zo natuurlijke bunkers te krijgen. Probleem was dat de bunkers steeds groter werden.

== HYBRID == (Dakota Dunes, Canada) – De meest populaire stijl van nu is een hybride: de bunker ziet er uit als een ‘blow out’, maar dan wel met ‘kapen’, ‘baaien’ en nauwkeurig gevormde randen.

== RAGGED & WOOLLY == (Black Sheep – Illinois, Amerika) – Een ander soort hybride bunker – geïnspireerd op Sand Hills – maar deze is aangelegd op een voormalig maïsveld. Het is een simpele bunker met een kartelrand en hoog, dik gras dat in deze omgeving veel wordt aangetroffen.

== EROSION == (Bayside – Nebraska, Amerika) – De nieuwste stijl imiteert de smalle kanaaltjes en kreekjes die ontstaan als water van een zanderige heuvel stroomt. Maar waar de natuur er soms eeuwen over doet om rivierbeddingen en kloven te vormen, daar is dit werk in een paar dagen tijd gepiept.

== BEACH == (Kittansett – Massachusetts, Amerika) – Het origineel was een strand aan de Atlantische Oceaan bij Kittansett. Het concept werd in de jaren zeventig van de vorige eeuw opnieuw geïntroduceerd door Arnold Palmer, die aanraadde om een bunker naadloos in een waterhindernis over te laten gaan.

== BUFFER == (Long Point – Florida, Amerika) – Deze lange stroken voorkomen dat ballen al te snel het water in stuiten. Critici vinden dit maar niets: de ene hindernis die de andere ‘te slim af is’.

== WASTE == (Long Bay – South Carolina, Amerika) –

Geen ‘hindernis’, geen bunkerzand.
Geen ‘hindernis’, geen bunkerzand.

Bij het aanleggen van Harbour Town kreeg Pete Dye te maken met een stuk grond vol schelpen. De zogenaamde waste-area was geboren en die kreeg wereldwijd navolging. Grounden mag hier, zoals u ongetwijfeld weet.

== TRASITION == (Desert Highlands – Arizona, Amerika) – Jack Nicklaus verzon in 1982 op deze baan een strook zand die de overgang vormt tussen de groene baan en de woeste rotsen. Vooral hogere handicappers hebben hier baat bij.

== ART DECO == (Tullymore – Michigan, Amerika) – De bijzondere aanpak van architect Jim Engh met zijn ‘neuzen’ en ‘zandbaaien’ geven een even vloeiende als verzachtende aanblik.

Techniek

Vlakke, ondiepe bunkers vragen om een stevige overgang van gras naar zand om erosie door betreding te voorkomen. Kleine steile overgangen zijn gevoelig en ook uitnodigend voor konijnen om holen in te graven. Om erosie door betreding of neerslag bij diepe bunkers te vermijden, worden ze wel voorzien van hellingen met: kleiwanden, geheel of gedeeltelijk gras, verticaal geplaatste biels, planken, palissaden, kunststof zakken gevuld met zand, kunststof of licht metalen banden e.d. Dit geldt niet alleen voor de voorkant, de bunkerface.

Foto 1, 2, 3 en 4: Verschillende vormen van toegepast talud.

Foto 1: Kort met gras begroeid talud.
Foto 1: Kort met gras begroeid talud.
Foto 2: Recht talud, verstevigd met klei.
Foto 2: Recht talud, verstevigd met klei.

Foto 3: Recht talud, verstevigd met horizontaal aangebrachte kunststofbanden.
Foto 3: Recht talud, verstevigd met horizontaal aangebrachte kunststofbanden.
Foto 4: Scherp geknipte fairway en bunkerlip rond de bunkers.
Foto 4: Scherp geknipte fairway en bunkerlip rond de bunkers.

Diepe en steile bunkers zoals de ‘potbunker’, zijn vaak opgebouwd uit verticale of horizontale grondkering van graszoden, hout of kunststof. Diepe bunkers kunnen een toegang hebben via een ondiep inlopend deel (hellingbaan), verstevigde zandtreden of een kunstmatige trap. Deze trap kan voorzien zijn van een leuning.

Foto 5, 6, 7 en 8: Bunkertrappen zijn er afhankelijk van de bunker, in diverse maten en vormen.

Foto 5: Stevig ingelegde bunkertrap van drie treden.
Foto 5: Stevig ingelegde bunkertrap van drie treden.
Foto 6: Eenvoudige opstap van 1 bielstrede in de bunker.
Foto 6: Eenvoudige opstap van 1 bielstrede in de bunker.

Foto 7: Lange houten trap met 37 treden vanuit/naar de bunker. Zonder leuning.
Foto 7: Lange houten trap met 37 treden vanuit/naar de bunker. Zonder leuning.
Foto 8: Diep liggende bunkerrand tussen fairway en rough op een rotsbaan. Toegang via lange trappen.
Foto 8: Diep liggende bunkerrand tussen fairway en rough op een rotsbaan. Toegang via lange trappen.

In geval van diepe bunkers is de verankering van de grondkering van wezenlijk belang, dit uit veiligheidsoverweging en ter voorkoming van schade ten gevolge van neerslag. Nieuwe technologie draagt bij tot aanleg van bunkers met een halfdoorlatende, gestabiliseerde onderlaag. Ook wordt wel antiworteldoek onder de zandlaag ingebracht om doorgroeien planten of wortels van onderuit te voorkomen. Hiertegen worden bunkerranden ook voorzien van kunststof of licht metalen strips, verticaal in de grond op de scheiding van zand en gras.

Van belang is ook de waterdoorlatendheid van de zandlaag, eventuele tussenlaag en ondergrond. Na hevige neerslag behoort het water snel verticaal afgevoerd te kunnen worden. Bij kleinere bunkers kunnen verticale drains, boorgaten gevuld met kiezels of gebrande kleikorrels, een oplossing bieden. Bij grotere bunkers kan een horizontale drainage worden toegepast.

Moderne, eigentijdse aanleg van bunkers

Inzet van grote graafmachines.
Inzet van grote graafmachines.
Machinaal inspuiten van semidoorlatende ondergrond.
Machinaal inspuiten van semidoorlatende ondergrond.

Geprepareerde, verharde onderlaag wordt afgedekt met bunkerzand.
Geprepareerde, verharde onderlaag wordt afgedekt met bunkerzand.
Graspennen om pas gelegde zoden vast te houden.
Graspennen om pas gelegde zoden vast te houden.

Rollen kunststof wandjes.
Rollen kunststof wandjes.
Montage kunststofwanden.
Montage kunststofwanden.

Afrondingsfase van nieuwe bunker, voorzien van speciale onderlaag en grondkerende kunststof wanden.
Afrondingsfase van nieuwe bunker, voorzien van speciale onderlaag en grondkerende kunststof wanden.
Nieuwe bunker, voorzien van speciale onderlaag, grondkerende kunststof wand en graszoden rand.
Nieuwe bunker, voorzien van speciale onderlaag, grondkerende kunststof wand en graszoden rand.

Nieuwe bunker, voorzien van speciale onderlaag, grondkerende kunststof wand en graszoden rand.
Nieuwe bunker, voorzien van speciale onderlaag, grondkerende kunststof wand en graszoden rand.
Gestabiliseerde ondergrond vrij van zand, open en bloot.
Gestabiliseerde ondergrond vrij van zand, open en bloot.

EnviroBunker en EcoBunker tegen bunker face erosie

Binnen de erosieproblemen, kennen we ook de 'bunker face erosie'. Een probleem dat zich voordoet bij harde of langdurige regenval en delen van de bunkerranden kan doen wegspoelen. Een niet onbelangrijke schadepost en zeer vervelend in het spel van de golfers. In ernstige gevallen kan dit betekenen dat de bunker tot GUR (Ground-under-repair) wordt verklaard.

Ter bescherming van de bunker face tegen erosie of beschadiging door intrappen, zijn verschillende technische mogelijkheden voorhanden. Bij diepere bunkers worden in Zuid-Afrika en Engeland wel beschermende hulpmiddelen gebruikt. In Engeland ( op o.a. St Andrews Links, Turnberry, Goswick Seaton Carew), is de duurzame oplossing EnviroBunker bekend, een gepatenteerd product en gemaakt van gerecycled materiaal. Het kent een gegarandeerde lange levensduur, is onderhoudsvrij, gaat velerlei vormen van erosie tegen, ongevoelig voor droogte, vraagt niet om beregening, kan bij elke bunkervorm worden toegepast, kan worden hergebruikt bij reconstructies en heeft een natuurlijke uitstraling. http://www.envirosports.co.uk

Meer recentelijk is de ontwikkeling van de synthetische EcoBunker, “de perfecte balans tussen esthetisch aanzien en functionaliteit,” zoals de uitvinder Richard Allen en 20 jaar of meer mee gaat, volgens de uitvinder. Van belang hier is de duurzame en kosteneffectieve oplossing voor kwalitatief goede bunkerwanden. Het materiaal bestaat uit gerecycled kunstgras van o.a. hockeyvelden. Toegepast reeds op o.a. Secession GC, The Medalist, Royal Winchester, Southerndown GC, Clyne Golf Club, Lee on Solent, Druid’s Heath GC, Pennard and others. In Nederland toegepast op GC De Scherpenbergh. http://www.ecobunker.co.uk

Bunker face bescherming, o.a. tegen erosie.
Bunker face bescherming, o.a. tegen erosie.
Bescherming van de bunkerwand kan tot zeer grote hoogte.
Bescherming van de bunkerwand kan tot zeer grote hoogte.

Kunststof slangen, gevuld met grond en bespoten aan de frontzijde, beschermen de bunker rondom.
Kunststof slangen, gevuld met grond en bespoten aan de frontzijde, beschermen de bunker rondom.
Presentatie op de ALV van De Nederlandse Greenkeepers Associatie op GC de Scherpenbergh, 9 maart 2016.
Presentatie op de ALV van De Nederlandse Greenkeepers Associatie op GC de Scherpenbergh, 9 maart 2016.

Trap verwerkt in de wand van een met EcoBunker opgebouwde bunker.
Trap verwerkt in de wand van een met EcoBunker opgebouwde bunker.
Nieuwe bunkers op de uitbreiding, ingericht met EcoBunker.
Nieuwe bunkers op de uitbreiding, ingericht met EcoBunker.

Bunkerzand

Naast dat het bunkerzand vrij van stenen en andere vervuiling dient te zijn, is de korrelgrootte, de samenstelling, de structuur en de waterdoorlatendheid van belang voor de speler. De bunker en het zand vormen een hindernis, maar dienen wel een faire, veilige en ‘bespeelbare’ hindernis te zijn binnen de daarvoor geldende spelregels.

De vorm van de zanddeeltjes (rond of hoekig), de grootte van de korrels (0–2mm), evenals de dikte van de zandlaag (ca. 6cm) zijn van grote invloed op hoe makkelijk of moeilijk de bal uit de bunker kan worden geslagen. Maar zo ook het vochtgehalte of m.a.w. de droogte en de onderlinge binding van de korrels. Stuifzand waarin de bal diep plugged komt te liggen of het zand eruit waait of je tot achter het ondergoed in de kleding waait bij een bunkerslag, is een reëel probleem.

Foto's hierna: Spelen vanuit de bunker moet fair, spelersvriendelijk zijn en afgestemd op spelers niveau.

Vocht of grote zandkorrel geeft minder stuifzand.
Vocht of grote zandkorrel geeft minder stuifzand.
Droog zand kan veel stof doen opwaaien.
Droog zand kan veel stof doen opwaaien.
Topamateur Dylan Boshart slaat uit de bunker.
Topamateur Dylan Boshart slaat uit de bunker.

Ook een fijne, kleine zandkorrel veroorzaakt stuifzand.
Ook een fijne, kleine zandkorrel veroorzaakt stuifzand.
Tourprofessional Robert-Jan Derksen slaat uit de bunker.
Tourprofessional Robert-Jan Derksen slaat uit de bunker.

Er lijkt geen uniformiteit in optimaal bunkerzand te bestaan, per baan en per land wordt hiermee verschillend omgegaan. Spreektermen als brekerzand, straatzand, metselzand, strandzand of zandbakzand bieden ook geen oplossing evenals bijpassende korrelgroottes en mengsels daarvan. Er zijn banen die een mix van zand met schelpengruis of ander steengruis (mengsel) gebruiken, waar het hier en daar ook niet meer uitziet als zand.

Niet alle zand in de bunkers is bunkerzand.
Niet alle zand in de bunkers is bunkerzand.

Als werkbare dikte voor het onderhoud door baanpersoneel, wordt wel 10 tot bijna 20cm zand toegepast, wat weer van invloed is op de frequentie, snelheid en hoeveelheid van aanvullen. Een puur economische benadering.

Semidoorlatende harde ondergrond, ingespoten.
Semidoorlatende harde ondergrond, ingespoten.
Semidoorlatende harde ondergrond, aangevuld met (veel) zand.
Semidoorlatende harde ondergrond, aangevuld met (veel) zand.

Zanddepot op werkterrein van de golfbaan.
Zanddepot op werkterrein van de golfbaan.
Donker zand in de bunker.
Donker zand in de bunker.

Ook mag het zand niet als een harde plaat verworden of de semiverharde onderlaag mag ook niet aan de oppervlakte komen. Het zand dient voldoende waterdoorlatend te zijn even als de ondergrond. Tijdelijke ophoping van water kan problemen opleveren voor de speler (zie Golfregels 2008-2011). Binnen de opleidingen voor greenkeeper, baancommissaris of coursemanager pleit ik voor meer kennis op dit gebied, maar ook voor meer gelijkheid bij onderhoud tussen grote toernooien, professionals en amateurs, de gewone leden!

Bij een ontbrekende hechting van het bunkerzand met de ondergrond, kan bij hevige regenval een dusdanige erosie ontstaan, dat het bunkerzand volledig wegspoelt van de ondergrond. Alle erosieperikelen na een regenbui leveren veelal extra onderhoudswerkzaamheden op.

Uitspoeling van zand tijdens hevige regenbuien, losraken van de ondergrond is reële optie.
Uitspoeling van zand tijdens hevige regenbuien, losraken van de ondergrond is reële optie.
Een cirkelspoor van achtergebleven kleinvuil na regenbui.
Een cirkelspoor van achtergebleven kleinvuil na regenbui.

Onderhoud

Het reguliere gebruiksonderhoud door de golfer zelf, bestaat uit het aanharken en egaliseren van de bunker na gebruik. Hiervoor dienen voldoende geschikte en deugdelijke harken aanwezig te zijn.

Voor de greenkeeper gelden meer onderhoudswerkzaamheden aan de bunker, te weten:

  • 1. het bijhouden van de bunkerranden (de lip),
  • 2. het gelijkmatig egaliseren van het zand door de gehele bunker,
  • 3. onderhouden van talud en eventuele taludbescherming en/of toegangstrap,
  • 4. de waterdoorlatendheid van de ondergrond,
  • 5. herstel van schade aangebracht door gravende dieren,
  • 6. herstel van schade aan de directe omgeving van de bunker, waaronder terug inbrengen of verwijderen van uitgeslagen zand,
  • 7. het op peil houden van de zandlaag, bijvullen, vermengen en zo nodig verversen,
  • 8. het al dan niet vrij houden van bunkertaluud, van begroeiing met grassen of kruiden.

De aangrenzende ruimte aan of rondom de bunker, kan worden onderhouden als green, fairway, semirough of als rough. Dit afhankelijk van de ligging.

Onderhoudswerkzaamheden als kanten knippen.
Onderhoudswerkzaamheden als kanten knippen.
Handmatig knippen van bunker-grasranden (de lip).
Handmatig knippen van bunker-grasranden (de lip).

Machinaal egaliseren door slepen.
Machinaal egaliseren door slepen.
Egaliseren van de bunker door te slepen.
Egaliseren van de bunker door te slepen.
Druk door dieren bezochte bunker vraagt om aandacht voor herstel en hygiëne.
Druk door dieren bezochte bunker vraagt om aandacht voor herstel en hygiëne.

Bunkerwand laten begroeien of vrij houden?
Bunkerwand laten begroeien of vrij houden?
Veel te grof harkpatroon na machinaal egaliseren.
Veel te grof harkpatroon na machinaal egaliseren.
Ook bunkerwanden vragen om regelmatige aandacht en zorg.
Ook bunkerwanden vragen om regelmatige aandacht en zorg.

Ondanks herstel van schade of beschadigingen, kan er op gezette tijden sprake zijn van noodzakelijke renovatie. Dit kan zich beperken tot kleine ingrepen, maar ook resulteren in zeer ingrijpende werkzaamheden waarbij delen van de bunker worden aangepakt. Afhankelijk van de omvang is dit handwerk of gecombineerd met zwaarder materieel.

Renovatie van een bunker. Uitgezette piketpaaltjes en verflijn.
Renovatie van een bunker. Uitgezette piketpaaltjes en verflijn.
Renovatie van een bunker. Eerst worden plaggen verwijderd.
Renovatie van een bunker. Eerst worden plaggen verwijderd.
Renovatie van een bunker. Kunststofwand aangebracht om zand en grondvermenging te voorkomen.
Renovatie van een bunker. Kunststofwand aangebracht om zand en grondvermenging te voorkomen.

Naast renovatie van de bunker, kan het ook voorkomen dat binnen renovatie van de hole een bunker geheel verdwijnt en weer met grond wordt gevuld en gras wordt begroeid.

Bunker gevuld met grond om weer fairway te worden. Nu GUR.
Bunker gevuld met grond om weer fairway te worden. Nu GUR.

Zandpatronen

Greenkeepers harken veelvuldig een zandpatroon in de bunker wanneer deze wordt geëgaliseerd. Een aspect dat meer tot streling van het oog dient dan functioneel is met betrekking tot het golfspel of de kwaliteit van de hindernis.

Patroon harken in de bunker, door de greenkeeper.
Patroon harken in de bunker, door de greenkeeper.
Egaliserend harken van de bunker. Langs de bunkerrand een geharkt zandpatroon.
Egaliserend harken van de bunker. Langs de bunkerrand een geharkt zandpatroon.

Ook bij machinaal harken of egaliseren kunnen zandpatronen ontstaan. Deze mogen nimmer van dien aard zijn dat ze het spel vanuit de hindernis negatief beïnvloeden. Diepe en grove sleuven zijn dan ook niet wenselijk. Zie foto's hierna.

Diepe sporen bij machinaal egaliseren van de bunker.
Diepe sporen bij machinaal egaliseren van de bunker.
Diepe sporen bij machinaal egaliseren van de bunker.
Diepe sporen bij machinaal egaliseren van de bunker.

Grof, machinaal geëgaliseerde bunker.
Grof, machinaal geëgaliseerde bunker.
Diepe sporen bij machinaal egaliseren van de bunker.
Diepe sporen bij machinaal egaliseren van de bunker.

Beschadigingen

De bunker kan door diverse oorzaken belangrijke schade oplopen. (Zie ook erosie) en natuur.)

Mechanische schade

Ingetrapte randen komt bij het ontbreken van een trap in diepere bunkers eerder voor. Ook de opzet van het talud, hellinghoek en lip spelen hierbij een rol.
Ingetrapte randen komt bij het ontbreken van een trap in diepere bunkers eerder voor. Ook de opzet van het talud, hellinghoek en lip spelen hierbij een rol.
Niet tijdig weer verwijderd uit de bunker geslagen zand, geeft achteruitgang van grasgroei op de bunkerrand.
Niet tijdig weer verwijderd uit de bunker geslagen zand, geeft achteruitgang van grasgroei op de bunkerrand.

Mechanische schade aan bunkers ontstaat o.a. door de golfers die na gebruik de bunker de hark niet gebruiken om te egaliseren of ondoordacht betreden van bunkerranden waardoor deze inzakken. Maar ook door verkeerd uitvoeren of met verkeerde machines uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden als egaliseren, kantonderhoud, talud maaiwerkzaamheden, verversen of aanvullen van zand e.d. Bij niet tijdig verwijderen van de toenemende laag uitgeslagen zand op de bunkerrand, kan ook hier schade optreden als verminderde grasgroei, waardoor de bunkerrand weer een prooi wordt van erosie.

Preventief wordt tegen inzakken of intrappen van de lip, kunststof buis gebruikt welke direct onder de lip wordt aangebracht.

Lip-bescherming van de bunker m.b.v. plastic buis.
Lip-bescherming van de bunker m.b.v. plastic buis.

Biologische schade

Schade door gravend dier.
Schade door gravend dier.
Mollengang door de bunker.
Mollengang door de bunker.
Met onkruid begroeide bunkers vormen voor de speler een dubbele hindernis.
Met onkruid begroeide bunkers vormen voor de speler een dubbele hindernis.

Biologische schade ontstaat vanuit de natuur, bijvoorbeeld door gravende dieren als konijnen, muizen, mollen, loslopende honden, vossen en dassen; verder door storm of noodweer waarbij wateroverlast en erosie kan ontstaan. Een andere vorm van biologische schade is begroeiing door onkruiden en andere vegetatie.

Fysische en/of klimatologische schade

Fysische schade ontstaat bijvoorbeeld door natuurkundige processen onder invloed van klimatologische verschijnselen als droogte en wateroverlast.

Ingezakte stapelwand.
Ingezakte stapelwand.
Watererosie bij plensbuien.
Watererosie bij plensbuien.
Erosie na hevige stortbuien in de bunker.
Erosie na hevige stortbuien in de bunker.

Hygiëne

Uit hygiënische overweging is het verversen van het bunkerzand geen overbodige luxe. De bunker vormt voor menig diersoort een speelplaats en grote ‘kattenbak’. Dieren die in de bunkers gespoord worden vanuit de natuur zijn o.a. muizensoorten, wezels en marters, konijnen, hazen, dassen, vossen, reeën, zwijnen en vele vogelsoorten, naast insecten en reptielen. In het buitenland ook schapen, geiten, koeien, antilopen, apen en andere gedomesticeerde of wilde dieren.

Druk door dieren bezochte bunker vraagt om aandacht voor herstel en hygiëne.
Druk door dieren bezochte bunker vraagt om aandacht voor herstel en hygiëne.
Ontlasting van konijnen (konijnenkeutels naast urine) in bunkerzand in bunker.
Ontlasting van konijnen (konijnenkeutels naast urine) in bunkerzand in bunker.

Veiligheid

Veiligheidsaspecten zijn rond de bunker vooral gericht op de toegang tot de bunker, het weer verlaten van de bunker en het gebruik ervan. Ook bij doorlopende paden in de bunker. Gevaar van verzwikken, uitglijden, wegzakken, erin vallen, rondvliegende stenen en zand zijn punten van aandacht. Zo ook de beschadiging van golfstokken door het bunkermateriaal.

Bielspad door de bunker, gedeeltelijk voorzien van anti-slip, kunsttof grasmat.
Bielspad door de bunker, gedeeltelijk voorzien van anti-slip, kunsttof grasmat.

Preventief kunnen geleidingsmaatregelen wenselijk zijn tegen het inrijden met de buggy, afstand bediende trolley of gehandicaptenscooters. Het uitvoeren van diepere bunkers met een op de diepte afgestemde trap, al dan niet voorzien van een leuning, werkt preventief. Een en ander afhankelijk van het veiligheids- en risiconiveau. Ook de preventie tegen overbrenging van ziektekiemen die op/in ontlasting van dieren in het zand kunnen verblijven, is punt van aandacht en zorg. Het bunkerzand wordt slechts sporadisch met de handen aangeraakt, maar waait menig keer in gezicht en achter kledingstukken bij het uit de bunker slaan van de bal.

Veiligheidsaspect bij renovaties en aanleg van bunkers vragen ook om serieuze aandacht. Met name daar waar diepe bunkers worden gehanteerd of met gestapelde graszoden aangelegde bunkerwanden. Grondverschuiving en verzakkingen zijn niet ondenkbeeldig en kunnen risico's met zich mee brengen. Zie ook foto onder Schade.

Zodenstapeling als wandversteviging bij Potbunker.
Zodenstapeling als wandversteviging bij Potbunker.
Voor sommige spelers is de potbunker te diep!
Voor sommige spelers is de potbunker te diep!
onderdeel/bunker.txt · Laatst gewijzigd: 2016/12/15 12:34 door Herman H. Berteler