====== Clubhuis ======
 
===== Definitie =====
Het clubhuis is de ontmoetingsplek waar clubleden, gasten en bezoekers elkaar treffen. Op [[onderdeel:baan|golfbanen]] is het clubhuis vaak gekoppeld met voorzieningen als kleedruimtes voor dames en heren, een [[onderdeel:golfshop|golfshop]], een restaurant en/of bar, een [[onderdeel:terras|terras]] en eventueel vergader- en groepsruimtes. Er zijn clubhuizen die dateren van begin 1900. Het clubhuis van Zuid-Afrikaans oudste club (1885), dateert van 1923 (zie foto).

Niet altijd is het clubhuis even oud als de [[onderdeel:baan|baan]]. Nederland kent de zg. “oude zestien”, zijnde de vooroorlogse golfclubs in Nederland. 

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_vorm_6.jpg?300|Type landhuis.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:clubhuis_1.jpg?300|Type boerderij.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:clubhuis_2.jpg?300|Moderne architectuur.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:clubhuis_3.jpg?300|Het clubhuis van Zuid-Afrikaans oudste club (1885) Royal Cape GC.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_sinds_1923.jpg?300|Het clubhuis van Zuid-Afrikaans oudste club (1885) Royal Cape GC.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_modern.jpg?300|Paarl Golf Club Zuid-Afrika.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_1_.jpg?300|Eenvoudig en sober plattelands clubhuis van 9 holes baan.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_4_.jpg?300|Riant, modern clubhuis op een kustbaan op de rotsen.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_p2010845.jpg?300|Landelijk en bestaand vanaf 1930.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_p2050797.jpg?300|Nieuw, modern clubhuis.}}]

===== Functie =====
Als eerste ontmoetingsplaats presenteren veel clubs het logo of de naam op of voor de gevel van het clubhuis. Zie de diverse voorbeelden hierna op de foto's. Een welkomstgroet die soms ook apart nog eens letterlijk staat aangegeven. Incidenteel gelijktijdig met bijzondere programma’s of evenementen. Ook wordt veelvuldig aan de voordeur al een overzicht van de [[onderdeel:baan?baan]] gepresenteerd. Het clubhuis fungeert op veel banen als 'Hole 19'.

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_club-muur-logo.jpg?300|Golfclub Driene.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_image001.jpg?200|GC Rijk van Nijmegen tijdens 25 jarig jubileum.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_kleiburg.jpg?300|GC Kleiburg.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_oudste_club_za.jpg?200|Oudste club Zuid-Afrika, Royal Cape GC.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_mittersill.jpg?300|GC Mittersill.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_selborne.jpg?300|Selborne.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_sell_am_see.jpg?300|Sell am See.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:functie_1.jpg?300|Golf & Country Club Voerendaal.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:functie_2.jpg?300|Gevel met tekst en logo. }}]
[{{:onderdeel:clubhuis:functie_3.jpg?300|Baanplattegrond bij clubhuis.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_atlantic_beach.jpg?300|Geveltekst entree.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_kleinmond.jpg?300|Welkom op clubgevel.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_martensplek.jpg?300|Clubnaam op gevel van clubhuis.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_st_oedenrode.jpg?200|Golfclub De Schoot Sint Oedenrode.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_rondebosch.jpg?300|Clubnaam op voorgevel clubhuis.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_schwarzsee.jpg?300|Clubnaam en logo op gevel van clubhuis.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_stellenbosch.jpg?300|Tekst clubnaam boven de entree.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_stellenbosch_1.jpg?300|Logo, naam en datum op gevel clubhuis.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_sommerset_west.jpg?300|Clubnaam boven de entree.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_welderen.jpg?300|Clubnaam en logo op de gevel van het clubhuis.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_11_.jpg?300|Clubnaam vermeld op overdekte wand.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_10_.jpg?200|GC sinds 1932.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_9_.jpg?300|Clubnaam en logo als welkom op ronde muur.}}]
{clear}


Naast ontmoetings- en rustplaats is het clubhuis ook het punt van vertrek, het startpunt voor het spelen van een golfronde of het doen van een clinic. In het clubhuis of aangesloten [[onderdeel:golfshop|golfwinkel]], de [[onderdeel:Golfshop|'golfshop']] genoemd, wordt starttijd uitgeschreven. Daarbij wordt ruimte geboden om zich te verkleden, bezoek aan het [[onderdeel:toilet|toilet]] en nadien de mogelijkheid om te douchen.

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_baanpresentatie_1.jpg?300|Presentatie van de baan.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_baanpresentatie_2.jpg?300|Baanpresentatie.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_baanpresentatie_3.jpg?200|Presentatie van bijzonder toernooi.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_p2050801.jpg?300|Welkomstbord met baanoverzicht nabij clubhuis.}}]{clear}

===== Greenfeespelers =====
Op [[onderdeel:baan|banen]] waar niet continue personeel beschikbaar is om greenfeespelers te ontvangen of te woord te staan, worden wel faciliteiten aangeboden om zichzelf te redden met zowel de greenfeekaart als ook de betaling. Duidelijke en heldere instructie is hier wenselijk en wordt zowel buiten als binnen in het clubhuis geboden. Zie ook het Hoofdstuk [[onderdeel:informatieoverdracht|Informatieoverdracht]].

[{{:onderdeel:informatieoverdracht:greenfee_spelers_1.jpg?200|Scoringkaart zuil voor greenfee spelers, met reclame.}}]
[{{:onderdeel:informatieoverdracht:greenfee_spelers_2.jpg?200|Brievenbus voor greenfeetickets.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_6_.jpg?200|Greenfee te deponeren in de bus.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_p2050132.jpg?200|Automaat ten behoeve van greenfeespelers voor betaling en reserveringen.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_p1010028.jpg?300|Brievenbus voor betalingen door greefeespelers bij afwezigheid personeel.}}]{clear}

===== Clubhuis indeling =====
Niet zelden zijn er speciale verenigingsruimtes, soms opgedeeld voor heren, dames en jeugd. Hier worden bijzonderheden bekend gemaakt, wedstrijduitslagen opgehangen, speelkaarten beschikbaar gesteld, bestuurszaken aangegeven, [[onderdeel:natuur?natuur-]] en milieu-informatie verstrekt e.d. Op uiteenlopende punten in het clubhuis kunnen via speciale borden of opschriften, kampioenen van bepaalde wedstrijden worden gepresenteerd of voorzitters van verenigingsbestuur, prominente bezoekers of beroemdheden of Hole in One spelers. 

Het clubhuis biedt mogelijkheden van een eenvoudige tot zeer uitgebreide horeca, van een kop koffie tot barbezoek, van een eenvoudige hap tot een uitgebreid diner. Afhankelijk van de grootte van de club en het clubhuis, kan er apart een restaurant of rotisserie zijn. Hierbij vaak inbegrepen de service van een [[onderdeel:terras|terras]] en [[onderdeel:terras|terrasbediening]] en in landen buiten Nederland, soms ook [[onderdeel:half-way|half-way]].   

[{{:onderdeel:clubhuis:functie_4.jpg?300|Bar.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:functie_5.jpg?300|Lounge.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_3_.jpg?300|De bar in een clubhuis.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:functie_6.jpg?300|Terras.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_p1960170.jpg?300|Zwevend terras bij clubhuis aan de kust, Pinnacle Point.}}]

{clear}


Zo is afhankelijk van de grootte ook de mogelijkheid aanwezig tot bezoek aan sauna, whirlpool, zwembad of massage en fysiotherapie, beautysalon of zijn er schoenpoetsservices, [[onderdeel:trolley|trolley-]] en [[onderdeel:buggy|buggyservices]] of zelfs mogelijkheden voor overnachting.
 
Organisatorisch zijn clubhuizen meestal ook gekoppeld aan een [[onderdeel:golfshop|golfshop]], de uitgifte van [[onderdeel:trolley|trolleys]] en [[onderdeel:buggy|buggy's]], werkruimte voor de caddymaster, kantoor voor pro’s, bestuur, directie, management, coursmanager of baancommissarissen en soms referee en centrale bedrijfsadministratie.

Om of nabij het clubhuis wordt niet zelden ook [[onderdeel:kunst|kunst]] aangeboden, kan er een [[onderdeel:kunst|expositieruimte]] zijn, zijn er een of meerdere [[onderdeel:kunst|beelden]] of [[onderdeel:kunst|schilderwerk]] te bezichtigen of is er een speciale [[onderdeel:fontein|fontein]] of [[onderdeel:waterhindernis|waterpartij]]. 

[{{:onderdeel:clubhuis:functie_7.jpg?300|Kinderwerken als wandversiering.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:functie_8.jpg?200|Standbeeld van een golfer.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:functie_9.jpg?200|Kunstwerk waterspel.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_p1960441.jpg?200|Moderne kunst bij entree clubhuis.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_p1960566.jpg?200|Welkomstbeeld op Ouwbaai.}}]
{clear}

In het buitenland zijn beroemde clubs vaak gelieerd aan een Hotel & Spa, met uitgebreide faciliteiten als zwembad(en), sauna, whirlpools, shops, healthcare e.d.

[{{:onderdeel:clubhuis:functie_10.jpg?300|Hotel & Spa met Golf Club. }}]
[{{:onderdeel:clubhuis:functie_11.jpg?200|Binnenpromenade.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:functie_12.jpg?300|Ontspanningsruimte.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_5_.jpg?200|Luxe trapverbinding tussen meerdere etages in modern clubhuis op Pinnacle Point.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_8_.jpg?200|Pinnacle Point, trap vanuit de lounge in het clubhuis naar de shop.}}]
{clear}

Afhankelijk ook van het gebied waar het clubhuis is gesitueerd, kan het ook een ontmoetingsplaats zijn voor passanten uit andere [[onderdeel:recreatievormen|recreatievormen]]. Te denken valt hier aan [[onderdeel:recreatievormen|wandelaars, vogelaars, fietsers of ruiters]], die gebruik maken (afhankelijk van de mogelijkheden), van het clubhuis en de voorzieningen daarbinnen, de horeca of het [[onderdeel:terras|terras]].

[{{:onderdeel:recreatievormen:tn_paarden_en_golf.jpg?300|Ruiters pauzeren met hun paarden nabij het clubhuis.}}]
[{{:onderdeel:terras:tn_ruiters_2.jpg?300|Ruiters houden pauze. Koffie voor de ruiters en water voor de paarden.}}]

===== Hole 19 =====
Niet zelden wordt het clubhuis in relatie met de horeca, een golfterm toegedicht als [[onderdeel:hole|Hole]] 19, [[onderdeel:tee|Tee]] 19 of bij grotere [[onderdeel:baan|banen]], zelfs [[onderdeel:green|Green]] 46 (zie onderstaande foto's). 

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_vorm_3.jpg?300|Met rasse schreden naar Hole 19.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_7_.jpg?300|Plaats voor golfers latijn.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_aanduiding_1.jpg?300|Aanduiding van het clubhuis.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_green_46.jpg?300|Restaurant Green 46.}}]
{clear}
===== Vorm =====
Gelet op de enorme architectonische verschillen in clubhuizen, in grootte en inrichting en het feit dat baanpersoneel niet of nauwelijks een directe werkrelatie heeft met het clubhuis, gaan we daar hier niet diepgaand op in. 

Clubhuizen kunnen vrij beperkt van omvang zijn tot zeer groot, van boerderijvorm tot kasteel, van klassiek tot zeer modern. Ze kunnen zijn gelegen aan het water, in het bos of in open terrein, aan de voet van een berg of op rotsen aan de kust, in de duinen of in de bebouwing, op maaiveldhoogte toegankelijk zijn of verhoogd liggen. De toegang kan eenvoudig direct vanaf de [[onderdeel:parkeerplaats?parkeerplaats]] zijn, via oprijlanen of aparte [[onderdeel:toegangsweg|toegangswegen]], via een [[onderdeel:brug|loopbrug]] of een onderingang. Te divers om in deze site over uit te wijden! 

Foto 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 en 10: Clubhuizen zijn er in allerlei vormen, afmetingen, bouwstijlen en inrichting.{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:vorm_1.jpg?300|Foto 1.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:vorm_2.jpg?300|Foto 2.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:vorm_3.jpg?300|Foto 3.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:vorm_4.jpg?300|Foto 4.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:vorm_5.jpg?300|Foto 5.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_vorm_8.jpg?300|Foto 6.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_landhuis.jpg?300|Foto 7.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_boerderij_rvn.jpg?300|Foto 8.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_landelijk_5.jpg?300|Foto 9.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_12_.jpg?300|Foto 10.}}]

===== Techniek =====
In Nederland zijn veel clubhuizen gebouwd op 'terpen', op opgehoogde plaatsen binnen de [[onderdeel:baan|baan]] en daarom voorzien van [[onderdeel:trap|toegangstrappen]]. In die gevallen is er niet altijd een direct zichtbare [[onderdeel:hellingbaan|hellingbaan]] aanwezig, om anders dan via de [[onderdeel:trap|trap]] boven te komen. Dit is een punt van aandacht in relatie met de oudere golfers en [[onderdeel:gehandicapte|gehandicapte]] golfers. Zo ook de ondersteuningsmogelijkheden bij trapgebruik ([[onderdeel:trap|leuning of handgeleider]]) of liften.

We gaan hier niet verder in op de eventuele aanwezigheid van extra faciliteiten voor [[onderdeel:gehandicapte|gehandicapten]] zoals een aangepast [[onderdeel:toilet|toiletten]] en aangepaste kleedruimte, toegankelijkheid tot bar, [[onderdeel:golfshop|golfshop]], restaurant of [[onderdeel:terras|terras]]. Dit zijn meer bouwtechnische zaken.

Foto 1, 2, 3, 4, 5 en 6: Op ‘terpen’ gebouwde clubhuizen zijn veelal voorzien van hoge [[onderdeel:trap|toegangstrappen]].

[{{:onderdeel:clubhuis:techniek_1.jpg?300|Foto 1: Op een ‘terp’ gebouwd clubhuis voorzien van toegangstrappen.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:techniek_2.jpg?300|Foto 2: Hoog gebouwd clubhuis voorzien van toegangstrap en hellingbaan.}}]{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:techniek_3.jpg?300|Foto 3: Hoog gebouwd clubhuis voorzien van geknikte toegangstrap met tussenterras.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_hoge_trappen.jpg?300|Foto 4: Hoog gebouwd clubhuis voorzien van toegangstrap met buiten zicht een hellingbaan.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_foto_5_trap.jpg?300|Foto 5: Hoger gelegen clubhuis en bereikbaar via vijf traptreden.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_foto_6_trap_.jpg?300|Foto 6: Modern, hoger gelegen clubhuis met vijf traptreden.}}]
{clear}

Het clubhuis wordt veelal vanaf de centrale [[onderdeel:parkeerplaats|parkeerplaats]] benaderd, dat betekent dat de [[onderdeel:bewegwijzering|bewegwijzering]] helder en duidelijk dient te zijn, even als de [[onderdeel:toegangsweg|toegangsweg]] naar de entree. 

Punt van aandacht is nabij het clubhuis ook de parkeervoorziening voor [[onderdeel:trolley|trolleys]] en [[onderdeel:buggy|buggy's]], van mensen die nog gaan spelen en van mensen die uitgespeeld zijn en even rust nemen of bij [[onderdeel:half-way|half-way]]. Dit kan voor de ingang van het clubhuis zijn, vrij om te plaatsen of gestuurd via daarvoor in aanmerking komende stukken terrein bij de entree. Het kan in de open lucht zijn, maar ook overdekt of binnen in het clubhuis. 

In de duurzaamheidsfilosofie past uitgebreide aandacht aan de mogelijkheden binnen het clubhuis. Hier zijn zaken als HWA (hemelwater afvoer), innovatieve verlichting, windenergie, isolatie naast dakbegroening serieuze aandachtspunten.


===== Informatie overdracht =====
Belangrijk om en nabij het clubhuis is de [[onderdeel:bewegwijzering|bewegwijzering]], de communicatie richting golfers, bezoekers en gasten. Waar kan men heen, langs welke route en in welke richting, wat wordt er geboden.  Waar is de [[onderdeel:golfshop|Golfshop]] of uitgifte van greenfee, het [[onderdeel:toilet|toilet]], de kleedruimte, de bar of het restaurant, het [[onderdeel:terras|terras]], de [[onderdeel:trolley|trolleyuitgifte]] e.d., of welke spelregels gelden hier lokaal?  Daarnaast kan [[onderdeel:informatieoverdracht|informatieoverdracht]] zijn gericht op verstrekking van klimaatgegevens, over het weer, windrichting en windsnelheid, temperatuur e.d.

Deze eerste kennismaking met de [[onderdeel:baan|golfbaan]] zet de eerste indruk en die is van groot belang. Foto 1, 2, 3, 4, 5 en 6 bieden vormen van [[onderdeel:informatieoverdracht|informatieoverdracht]] en aanwijzingen direct nabij het clubhuis.{clear}
[{{:onderdeel:clubhuis:informatieoverdracht_1.jpg?200|Foto 1.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:informatieoverdracht_2.jpg?200|Foto 2.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:informatieoverdracht_3.jpg?200|Foto 3.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_clubhuizen_2_.jpg?300|Foto 4.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_windvaan.jpg?300|Foto 5: Informatie over windrichting en windsterkte d.m.v. een windvaan.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_weerstation.jpg?200|Foto 6: Weerstation.}}]

===== Onderhoud =====
Voor baanpersoneel is onderhoud rond het clubhuis primair gericht op het buitenterrein, de [[onderdeel:beplanting|beplanting]], gazons, waterpartijen en het [[onderdeel:terras|terras]]. In enkele gevallen ook dak- en gevelbegroeiing en interieurbeplanting. Schoonmaak binnen het clubhuis is vaak een zaak van uitbesteding, zo ook elektriciteit, loodgieterswerk, schilderwerk, sanitair, keukenonderhoud e.d.

Het clubhuis is het visitekaartje van de club en dus is onderhoud buiten en binnen belangrijk. In het buitenterrein om het clubhuis zijn veel onderhoudswerkzaamheden voor het baanpersoneel, waaronder; onkruidbestrijding, gewasverzorging, bestrijding van ongedierte, vegen, [[onderdeel:hark|harken]] en egaliseren, ledigen van [[onderdeel:afvalbak|afvalbakken]], schonen van [[onderdeel:schoenborstel|schoenborstels]] en [[onderdeel:clubwasser|wasstraat]], verwijderen van zwerfvuil, vruchten of zaden en blad in de herfst, gladheidsbestrijding in de winter, herstelwerkzaamheden aan [[onderdeel:terras|terras]] en technisch/bouwkundige elementen (tuinmuren, [[onderdeel:terras|windschermen]], pergola’s, tuinverlichting, [[onderdeel:trap|trappen]]), tuin- en [[onderdeel:terras|terrasornamenten]] of tuin- en [[onderdeel:terras|terrasmeubilair]].

Tegenwoordig hebben ook [[onderdeel:baan|golfbanen]] steeds meer aandacht voor duurzaamheid qua bouw, inrichting en beheer. Zo zien we steeds meer bij dakrenovaties en nieuwbouw van het clubhuis, de toepassing van [[onderdeel:beplanting|groendaken]], begroeiing van platte of flauw hellende daken. Niet in alle gevallen is dit, vanwege de specialisatie, een onderhoudsonderdeel van de greenkeepers.

[{{:onderdeel:clubhuis:tn_dakbegroeiing_1.jpg?300|Groendak begroeit met planten.}}]
[{{:onderdeel:clubhuis:tn_dakbegroeiing_2.jpg?300|Groendak begroeit met planten, veelal een sortiment van //Sedum//soorten (vetplanten of succulenten).}}]
{clear}

[{{:onderdeel:beplanting:vorm_6.jpg?300|Sierbeplanting ter verfraaiing van het terras en omgeving.}}]
[{{:onderdeel:beplanting:tn_baanbelanting_1_.jpg?300|Stekelige beplanting op talud naar clubhuis, in Zuid-Afrika.}}]
===== Hygiëne =====
Alle op hygiëne gerichte inspanningen zijn terug te vinden in relatie met de werkzaamheden zoals onder 'Onderhoud' aangegeven.

===== Veiligheid =====
Gelet op het feit dat het clubhuis een concentratiepunt is van mensen, zijn de [[onderdeel:veiligheid|veiligheidsaspecten]] hier uitermate belangrijk. Zowel in feitelijke aanwezigheid van kennis en vaardigheid met betrekking tot hulpverlening (BHV cursus) en calamiteiten, als in preventie. Ook de op [[onderdeel:veiligheid|veiligheid]] gerichte communicatie en [[onderdeel:informatieoverdracht|informatieoverdracht]] naar golfers, bezoekers, gasten en personeel is belangrijk. 

Preventie op diverse plaatsen en terreinen in en rond het clubhuis zijn niet alleen belangrijk, maar ook in relatie met wet en regelgeving verplicht. Te denken valt aan vluchtroutes, nooduitgangen, brandalarm, [[onderdeel:drivingrange_accessoires|brandblussers, EHBO-trommel, defibrillator]], rolstoel aanwezigheid, rust(verzorgings)kamer e.d.



[{{:onderdeel:clubhuis:tn_verbandtrommel.jpg?200|Attributen voor verlening van eerste hulp. Ook in het clubhuis.}}]
[{{:onderdeel:drivingrange:defibrilator.jpg?200|AED of defibrillator.}}]
[{{:onderdeel:drivingrange:brandblusser.jpg?200|Brandblusser.}}]