====== Ontwatering ======

===== Definitie =====
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_20_.jpg?300|Uitstroompijp van drainage of afvoer naar waterbekken.}}]  Onder **ontwatering**, verstaan we het ontdoen van de grond of de bodem, van water, waarbij we onderscheid maken tussen het ontdoen van [[onderdeel:drainage|grondwater]] en van overtollige neerslag, water aan de oppervlakte. Zo ook van verharde oppervlaktes als [[onderdeel:parkeerplaats|parkeerplaats]], [[onderdeel:toegangsweg|toegangsweg]] en [[onderdeel:terras|terras]].
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_31_.jpg?200|Stortbui op het terras, hoofdzakelijk horizontale afvoer van hemelwater.}}]


===== Golfregels =====
Welke relatie heeft de wateroverlast met de spelregels? Graag verwijzen wij hiervoor naar de meest recente Golfregels en Amateurstatus Regels van de Nederlandse Golf Federatie of naar Rules of Golf and the Rules of Amateur Status.

Verwezen wordt naar:

**Deel II Definities:**

**[[onderdeel:Waterhindernis]] – Water hazard**

**Laterale [[onderdeel:waterhindernis]] – Lateral water hazard**

**Hindernissen – Hazard**

**Tijdelijk water – Casual water**

Definities: **Abnormale terreinomstandigheden – Abnormal ground conditions.**

**Door de [[onderdeel:Baan]] – Through the [[onderdeel:green]]**

**Obstakels – Obstructions**

Zie [[onderdeel:Baan]] 

===== Wateroverlast =====
Wateroverlast kan door vele oorzaken optreden, te denken valt hierbij aan:
  * 1. Door hemelwater, bij overvloedige neerslag tijdens stortbuien of langdurige regen,
  * 2. Door instroming ondergronds,  van kwelwater of vanuit sloten via [[onderdeel:drainage|drains]],
  * 3. Door gestegen [[onderdeel:drainage|grondwaterstand]],
  * 4. Door te intensieve [[onderdeel:beregening|beregening]] of irrigaties,
  * 5. Door overstroming, bv. vanuit aangrenzende rivieren, bergbeken, kanalen e.d.

Wateroverlast is vanuit perspectief van de [[onderdeel:baan|golfbaan]], altijd negatief en heeft directe en indirecte, schadelijke gevolgen. Wateroverlast kan positief zijn, wanneer bv. door zoutwater geïmpregneerde grond,  onderloopt  met zoetwater en daardoor het zout weer uitspoelt. Dit kan in brakwatergebieden of langs de kust spelen.
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_8_.jpg?300|Slecht weer, hevige regenval op de baan.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_14_.jpg?300|Slecht weer door veel regenval in korte tijd.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_15_.jpg?300|Plensbui op de green, tijdelijk water.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlas:tn_woverlast_1_.jpg?300|Beregening}}]

{clear}
[{{:onderdeel:water:tn_woverlast_35_.jpg?300|Hevige regenbuien zorgen voor wateroverlast.}}]
[{{:onderdeel:water:tn_woverlast_13_.jpg?300|Zicht onttrokken door slecht weer.}}]
===== Functie =====
Wateroverlast is normaliter niet functioneel binnen [[onderdeel:baan|golfbanen]]. 

__Wel van belang zijn aspecten als__ (die door wateroverlast negatief worden beïnvloed);
  * het zuurstofgehalte van de grond, 
  * de structuur, 
  * voedingstoestand, 
  * temperatuur en 
  * bespeelbaarheid. 

Voor de [[onderdeel:gras|grasgroei]] is zuurstof nodig, zuurstof in de grond, in de wortelzone. Dit wordt ernstig belemmerd wanneer water blijft staan, niet in de grond [[onderdeel:infiltratie|infiltreert]] of wordt afgevoerd naar en via het grondwater. Hierbij is ook de [[onderdeel:drainage|grondwaterstand]] van belang welke per locatie en per seizoen sterk kan verschillen. Denk hierbij aan de [[onderdeel:baan|polderbaan]] ten opzichte van de [[onderdeel:baan|bosbaan]], aan [[onderdeel:drainage|winter-grondwaterstand]] en [[onderdeel:drainage|zomer-grondwaterstand]]. Een te hoge [[onderdeel:drainage|grondwaterstand]] geeft ook gebrek aan zuurstof in de grond.
 
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_18_.jpg?200|Natte plek met structuurverslechtering op begin/einde van pad.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_2_.jpg?300|Natte plek met verdergaande structuurverslechtering.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_3_.jpg?300|Natte plek op einde/begin van verhard pad door slechte bodemstructuur, erosie.}}]
{clear}


Daarentegen heeft de hoeveelheid water in de grond ook invloed op de temperatuur van de grond en daarmee op de groeisnelheid van het [[onderdeel:gras|gras]], op de uitspoeling van voedingsstoffen en op de bodemstructuur. 

Wateroverlast geeft zodoende problemen bij het betreden , berijden en bewerken van de grond. [[onderdeel:erosie|Structuurschade]] ontstaat ook door berijden van natte plekken,  met name op slecht ontwaterde plekken in voorjaar en najaar. Dit kan door machines van baanpersoneel, maar ook door [[onderdeel:buggy|buggy's]] en [[onderdeel:trolley|trolley's]], zelfs door het belopen.

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_6_.jpg?300|Slechte bodemstructuur geeft natte plekken naar de teenbox. Erosieschade.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_10_.jpg?300|Door betreding verdichte bodem waardoor tijdelijk water optreedt.}}]

{clear}

Al deze factoren zijn verschillend en verschillend van invloed per grondsoort, denk aan klei, zand, loss en veengronden, waar de bodemstructuur sterk verschilt. Per locatie kan dit, mede afhankelijk van hoeveelheden zand, leem of organische stof ook weer sterk verschillen. 

__De neveneffecten van goed ontwaterde gronden zijn o.a.__; 
  * meer draagkracht van de grond, 
  * sneller opwarmen van de grond in het voorjaar, 
  * snellere groei van het [[onderdeel:gras|gras]] in het voorjaar, 
  * beperking van structuurschade van de grond door berijden met machines, [[onderdeel:buggy|buggy's]], [[onderdeel:trolley|trolley's]] of belopen,
  * een rijker bodemleven.


Het zou hier te ver gaan om hier dieper in te duiken, daarvoor verwijzen we naar literatuur of leermiddelen op gebied van bodemkunde.
Belangrijke Hoofdstukken die in relatie staan met wateroverlast en waarnaar ook wordt verwezen, zijn: [[onderdeel:Beregening]], [[onderdeel:Infiltratie]], [[onderdeel:Erosie]] en [[onderdeel:Waterhindernis]].

===== Gebrek aan zuurstof =====
Overtollig water verdringt de zuurstof in de grond, het vult de ruimtes tussen de bodemdeeltjes waar anders lucht zou zitten met zuurstof. Bij zuurstofgebrek sterft het wortelstelsel af en stagneert de groei of zelfs sterft het [[onderdeel:gras|gras]]. Gebrek aan zuurstof in de grond heeft meerdere negatieve effecten, waarbij gedacht kan worden aan het bodemleven en aan uitwisseling van voedingsstoffen. 

===== Vorm =====
Binnen de golfsport worden natte plekken door spelers veelal herkend als [[onderdeel:waterhindernis|**tijdelijk water**]]. Deze plekken of zelfs hele terreinoppervlaktes, kunnen overal door de [[onderdeel:baan|baan]] optreden. Dit kan zich voordoen op de [[onderdeel:tee|tee]], de [[onderdeel:fairway|fairway]], de [[onderdeel:green|green]], in de [[onderdeel:bunker|bunker]], in de [[onderdeel:rough|rough]] maar ook in ontwateringssystemen als greppels en wadi’s.

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_21_.jpg?200|Structuurverslechtering in onverhard pad en wateroverlast, erosie.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_25_.jpg?300|Tijdelijk water in bunker door verslechterde infiltratie.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_7_.jpg?200|Tijdelijk water op de green door verslechterde doorlatendheid of tijdelijke concentratie.}}]
{clear}


Natte plekken versterken zichzelf door o.a. de afnemende [[onderdeel:gras|grasgroei]], afnemende  doorlatendheid en daarmee de [[onderdeel:infiltratie|infiltratie]], door verslemping en verzakking van de grond. Hierdoor  kan de grond ter plekke snel kapot worden gereden en dat zien we aan de [[onderdeel:gras|grasmat]]. Zie langs de randen (bermen) van  [[onderdeel:[[onderdeel:pad|buggypaden]] of andere verharde [[onderdeel:pad|paden]] door de [[onderdeel:baan|baan]], hier treedt [[onderdeel:erosie|erosie]] op. Maar ook zien we dit op onverharde [[onderdeel:pad|paden]], waarin gaten en kuilen ontstaan, waarin weer water blijft staan. 

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast.jpg?300|Slechte bodemstructuur naast pad door berijden van de berm.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_33_.jpg?300|Kuilen met water in onverharde weg; slechte bodemstructuur.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_22_.jpg?300|Tijdelijk water door verdichte ondergrond. Opvangplaats met dubbele functie.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_32_.jpg?300|Wilde eenden in tijdelijk water na regenbui, om pad met slechte bodemstructuur. Erosie.}}]
{clear}

Snel ingrijpen is hier het beste, bv. door het graven van greppels, woelen van de grond of met de vastetandcultivator bewerken, mits het terrein dit toestaat. Ook het werken aan de grondwaterstand is hier belangrijk. Bezien zal moeten worden per [[onderdeel:baan|baan]] en per locatie, wat de meest gunstige [[onderdeel:drainage|grondwaterstand]] gemiddeld beneden het maaiveld (winterstand) moet zijn in cm.

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_23_.jpg?300|Waterput of afvoerput door de baan.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_24_.jpg?300|Waterput of afvoerput door de baan.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_28_.jpg?200|Grondwerk, inzet van machine bij plaatsen van afvoerput.}}]

===== Ontwatering =====
Gelijkmatige ontwatering wordt verkregen door o.a. egalisatie, iets wat op [[onderdeel:baan|golfbanen]] niet altijd de meest gewenste layout van de [[onderdeel:baan|baan]] is voor de golfsport. 

Behulpzaam zijn hier;
  * greppels en sloten,
  * wadi's,
  * drainage,
  * afvoerputten,
  * afvoergoten,
  * infiltratietechnieken.

{clear}
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_p1930708.jpg?200|Betonnen watergoot met verharde taluds.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_p1930710.jpg?300|Met klinkers verharde afvoerpunten aan verhard pad.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_29_.jpg?300|Afvoerput met overstort-afvoerpijpen als extra capaciteit.}}]

{clear}
Belangrijk hierbij is o.a. de onderlinge afstanden in relatie met de gewenste ontwaterinsintensiteit.
Een goede ontwatering draagt ook bij aan het behoud van de gewenste samenstelling van [[onderdeel:gras|grassen]] door de [[onderdeel:baan|baan]], op de [[onderdeel:tee|tee]] en op de [[onderdeel:green|gree]]. Langdurig verzadigde grond en daardoor optredend zuurstofgebrek gaat ook ten koste van het bodemleven, dat opzich weer bijdraagt aan de structuurverbetering van de grond en de zuurstoftoetreding. 

De [[onderdeel:drainage|grondwaterstand]] controleren is onderdeel van het onderhoud. 

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_11_.jpg?200|Waterbekken in de vorm van kleine poel.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_27_.jpg?300|Oversteek van een waterbassin met behulp van een brug.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_38_.jpg?300|Waterbekken als waterhindernis, met brug.}}]
{clear}


 
__Ontwatering van [[onderdeel:baan|golfbanen]] is te verbeteren door bv:__
  * Aanleg en onderhoud van sloten, (in bergachtige streken ook van bergbeken),
  * Aanleg en onderhoud van greppels (oppervlakkige ontwatering),
  * Verlagen van slootwaterpeil in winterseizoen (voor zo ver toegestaan),
  * Egalisatie,
  * Bol leggen,
  * [[onderdeel:Drainage]] (verlagen van grondwaterpeil),
  * Afwateringsputten,
  * [[onderdeel:infiltratie|Infiltratietechnische]] voorzieningen. 
Hierbij rekening houden dat dit verschilt per [[onderdeel:baan|baan]], per gebied en per grondslag en grondsoort.

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_16_.jpg?300|Overstortpijp in waterbekken.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_wateroverlast_1.jpg?300|Op bergbanen snelle afvoer met grotere bergbeken.}}]
{clear}

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_17_.jpg?200|Uitstroompijp naar wadi en afvoerkolk.}}]
[{{:onderdeel:water:ontwaterin:tn_p2020799.jpg?300|Afvoerbuis van pvc in dieper deel van de fairway.}}]

{clear}

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_30_.jpg?300|Verzonken geplaatste water afvoerput in lage plek door de baan.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_p1930714.jpg?300|Afvoer vanuit watergoot naar open water.}}]
[{{:onderdeel:water:tn_ontwatering.jpg?200|Snelle afvoer van water door de golfbaan.}}]


===== Techniek =====
Binnen dit Hoofdstuk Techniek wordt hierna ingegaan op de;
  * Controle op de grondwaterstand,
  * Greppels en sloten,
  * Wadi,
  * Wegbermen,
  * Watergoten,
  * Halfverharding.


[{{:onderdeel:water:tn_p2010785.jpg?300|Watersloot tussen tee en fairway.}}]
[{{:onderdeel:water:tn_p2010782.jpg?300|Watersloot tussen tee en fairway, met brug.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:water:tn_p2010774.jpg?300|Sluis tussen verschillende waterniveau's.}}]
[{{:onderdeel:water:tn_p2010775.jpg?300|Dam met doorlaat in waterbeheer met verschillende niveau's.}}]
{clear}

===== **Controle op de grondwaterstand** =====
Controle op de grondwaterstand wordt uitgevoerd met behulp van boorgaten. Het meten over langere perioden wordt vaak gedaan met peilbuizen die bestaan uit pvc-buizen en in doorsnede kunnen verschillen (2 tot 5cm). Ze zijn vaak voorzien van perforaties met daaromheen waterdoorlatend materiaal. Ook zijn er buizen met inlaten alleen aan de onderzijde van de peilbuis. 

__Hulpmiddelen voor het meten zijn hierbij:__
  * Het peilklokje (tot max. 10m diepte),
  * Een peillicht (tot ca. 50m diepte),
  * Voor dieptes tot ca. 200m een peilapparaat.

===== **Greppels en Sloten** =====

Greppels en sloten worden gegraven om de afvoer van overtollig water te regelen. Hierbinnen zijn de greppels meer functioneel voor de afvoer van de eerste neerslag naar beneden, via [[onderdeel:infiltratie|infiltratie]], dan voor de afvoer naar de sloten. Ze vormen als het ware een wadi (zie onder Wadi). 

Greppels in de [[onderdeel:fairway|fairway]] kunnen verstoring aanbrengen in de [[onderdeel:gras|grasontwikkeling]], waar de waterminnende [[onderdeel:gras|grassoorten]] zich sterker kunnen ontwikkelen. Ook kan hier een lichte onbalans ontstaan bij het bemesten van de [[onderdeel:fairway|fairway]] en kunnen spontaan verzakkingen ontstaan. Dit gebeurt daar waar de grond in de [[onderdeel:drainage|drainsleuf]] door klink, soms tot enkele decimeters kan inzakken. Dit is boven de [[onderdeel:drainage|drains]] van de aangelegde [[onderdeel:drainage|drainage]].  Zie foto's.

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_36_.jpg?300|Meer grasgroei en kleurverschil in greppel bij klink boven de drains in de fairway.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_37_.jpg?300|Golvend land door klink-greppels boven de drains in de fairway.}}]
{clear}

Waar en wanneer nodig kunnen greppels en sloten ook worden gebruikt voor aanvoer van water, denk aan droge zomers. Soms ook doen ze dienst als perceelsscheiding of veekering, als alternatief voor ontbrekende afrastering of [[onderdeel:hekwerk|hekwerk]], dit is met name op [[onderdeel:baan|polderbanen]] mogelijk met de bredere sloten.

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_39_.jpg?300|Polderland met lange sloten als perceelscheiding en opvangbekken.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_4_.jpg?300|Kantbegroeiing van waterbekken met bomen; waterhindernis.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_9_.jpg?200|Polderlandschap met lange sloten als bekkens en perceelscheiding, oversteek met brug.}}]
{clear}


Binnen de [[onderdeel:baan|golfbaan]] zullen greppels en sloten zijn aangegeven als [[onderdeel:waterhindernis|waterhindernis]] of als [[onderdeel:waterhindernis|laterale waterhindernis]]. Ze kunnen altijd gevuld zijn met water of periodiek, in sommige situaties ook nagenoeg altijd droog staan. Zo kan een sloot van enige betekenis ook een [[onderdeel:waterhindernis|waterbassin of bekken]] vormen ten behoeve van de [[onderdeel:beregening|beregening]] van de [[onderdeel:baan|baan]] of als drinkwatervoorziening dienst doen voor vee, dit naast de afvoer van overtollig water. 

[{{:onderdeel:water:tn_whindernis.jpg?300|Droogstaande greppel om green.}}]
[{{:onderdeel:water:tn_p1970743.jpg?300|Droge greppel in de fairway.}}]
[{{:onderdeel:water:ontwaterin:tn_p2020671.jpg?200|Greppel slingerend over de fairway.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:water:tn_veiligheid_4.jpg?300|Meanderende beek als waterhindernis tussen fairway en green.}}]
[{{:onderdeel:water:vorm_2.jpg?300|Paaltjes met rode kop als aanduiding van lateraal water.}}]

{clear}

[{{:onderdeel:water:tn_p1940733.jpg?300|Sloot met steile taluds door de golfbaan.}}]
[{{:onderdeel:water:tn_ontwatering_1_.jpg?300|Drijfvuil in de berm na hoogwaterstand.}}]

{clear}

Op deze greppels en sloten binnen de [[onderdeel:baan|golfbaan]], zijn veelal de [[onderdeel:drainage|drainagesystemen]] aangesloten, waarin uitmondende [[onderdeel:drainage|eindbuizen]] zichtbaar zijn voor golfers.
Afhankelijk van de situatie kunnen op greppels en sloten ook pompen of pompsystemen zijn aangesloten.

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_51_.jpg?300|Hulpmiddel, waterpomp voor regulering van het bekken.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_49_.jpg?300|Hulpmiddel; ingezette waterpomp.}}]

===== **Wadi** =====

Een wadi is een verlaagd stuk grondoppervlak, dit t.o.v. de omringende maaiveldhoogte, van ca. 15 tot 45cm. De overloop is vaak natuurlijk met een vrij onopvallend talud. De wadi is begroeid met [[onderdeel:gras|gras]] en in de ondergrond voorzien van waterdoorlatend materiaal als grof zand, kiezel, split of i.d. 

Zo doet de wadi dienst als [[onderdeel:waterhindernis|opvangbekken]] van kortstondig, overtollig water om dit te bufferen en snel weer af te geven aan de ondergrond, door middel van verticale [[onderdeel:infiltratie|infiltratie]]. 
Dergelijke wadi’s kunnen binnen [[onderdeel:baan|golfbanen]] een ideale bijdrage leveren aan de opvang en concentratie van kortstondig overvloedig water, zonder veel speelhinder te veroorzaken. Ze dragen hiermee tevens bij aan een goede waterbalans door de [[onderdeel:baan|baan]].

===== **Wegbermen** =====
Wateroverlast komt veel voor op en langs delen van de verharde [[onderdeel:pad|paden en wegen]] door de [[onderdeel:baan|golfbaan]]. Op sommige [[onderdeel:baan|banen]] met veelvuldige wateroverlast, zijn speciale doorwaadbare plaatsen gecreëerd in de verharde paden of wegen.

Ook de [[onderdeel:pad|bermen]] dragen bij tot snelle ontwatering of door [[onderdeel:erosie|erosie]] juist het tegendeel. In lage delen van [[onderdeel:pad|paden]] kunnen afvoerputten zijn aangebracht of kan de [[onderdeel:pad|berm]] extra doorlatend zijn gemaakt, bv. met [[onderdeel:drainage|verticale drainage]].

[{{:onderdeel:erosie:betredingserosie_2.jpg?300|Door berijding samengedrukte of weggereden grond, vertoont slechte doorlatendheid.}}]
[{{:onderdeel:water:tn_p1960516.jpg?300|Betonpad met waterdoorlatende bermen gevild met losse natuursteen.}}]
[{{:onderdeel:water:tn_p1960532.jpg?200|Betonpad met afvoerput en waterdoorlatende berm in de bocht.}}]
{clear}

===== **Watergoten** =====
Met name op plaatsen in [[onderdeel:pad|verhardingen]] zoals wegen en paden, [[onderdeel:terras|terrassen]] en pleinen, zijn [[onderdeel:drainage|watergoten]] voor de ontwatering een dankbaar hulpmiddel. Ook worden wel [[onderdeel:drainage|sleuven]] gehanteerd tussen diverse stukken verharding om water af te voeren.

[{{:onderdeel:water:ontwaterin:tn_p2020764.jpg?300|Afvoergoot met rooster in de verharding.}}]
[{{:onderdeel:water:ontwaterin:tn_p2020765.jpg?200|Af- of doorvoersleuven ingebracht in de verharding.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:water:tn_p2040970.jpg?300|Metalen watergoot in de weg.}}]
[{{:onderdeel:water:tn_p2050158.jpg?200|Watergoot in verharde weg, met put en opvang.}}]
{clear}

===== **Halfverharding** =====
Halfverharding of semi-verharding kan goed dienst doen als waterdoorlatende oppervlakte [[onderdeel:pad|verharding]]. Grint, puin, steenslag, schelpen e.d. zijn goed [[onderdeel:drainage|waterdoorlatend]], zeker wanneer er weinig bindmiddel aan is toegevoegd zoals klein of leem. Zie hiervoor ook de Hoofdstukken [[onderdeel:drainage]] en [[onderdeel:erosie]].

[{{:onderdeel:water:ontwaterin:tn_p2020434.jpg?300|Accessoirelijn op halfdoorlatende verharding voor goede ontwatering.}}]
===== Onderhoud =====
Het controleren van de  [[onderdeel:drainage|grondwaterstand]] behoort tot  het op waterbeheer gericht onderhoud.  Dit kan door te peilen hoe hoog de [[onderdeel:drainage|grondwaterstand]] komt en dat wordt gedaan  m.b.v. boorgaten en pijlkokers. Omdat [[onderdeel:drainage|grondwater]] fluctueert, is regelmatige controle het jaar rond, van wezenlijk belang. Zo ook wordt zicht verkregen op de waterbalans.

__Onderhoudswerkzaamheden aan greppels en sloten zijn aan te duiden als:__  
  * Begroeiing verwijderen van bodem en talud,
  * Profielbehoud, diepte, breedte, hellingen, bescherming,
  * Baggeren, verwijderen van bagger of slib,
  * Vrij houden van doorgang bij [[onderdeel:brug|duikers]] en afvoerpijpen.

Werkzaamheden die minimaal 1 tot meerdere malen per jaar moeten worden uitgevoerd. In bepaalde [[onderdeel:natuur|natuurgebieden]] of [[onderdeel:baan|golfbanen]] grenzend aan een [[onderdeel:natuur|natuurgebied]], kan hiervan worden afgeweken. In verband met seizoenen wordt ook onderscheid gemaakt in klein onderhoud en groot onderhoud. 

Gelet op de [[onderdeel:natuur|flora en fauna]] ,wordt vanuit [[onderdeel:natuur|ecologisch beheer]] ook specifiek gekeken naar schoonmaakfrequentie, tijdstip(pen), intensiteit en inzet van machines en gereedschappen. Zo kan vanuit voorschrift de voorkeur worden gegeven aan handgereedschap boven machinale uitvoering. De traditionele zeis wordt hier soms weer in ere hersteld.

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_wateroverlast_2.jpg?300|Vlotte afvoer via sloten en door duikers.}}]
[{{:onderdeel:water:tn_p2030548.jpg?300|Waterregulering met schuif in dam van hout.}}]{clear}

Desondanks is het schonen van greppels en sloten op veel [[onderdeel:baan|golfbanen]] ook  veelvuldiger een gemechaniseerde arbeid geworden. Hiervoor zijn,  in velerlei maatvoeringen, specifieke machines ontwikkeld als klepelmaaiers,  maaikorven, taludmaaiers, slootkantsnijders, baggermachines e.d.

Door de [[onderdeel:baan|baan]] is ook het vrijhouden van afvoerputten van [[onderdeel:gras|gras]] en andere vervuiling, een belangrijk onderdeel van beheer. Putafvoeren kunnen verstopt raken door overgroeiing met [[onderdeel:gras|gras]], blad, takrestanten en dergelijke.

[{{:onderdeel:drainage:tn_p1990279.jpg?200|Afvoerputten kunnen overgroeid raken door gras.}}]
{clear}
Ook preventieve maatregelen om schade te voorkomen, behoren tot het onderhoud. Dit kan o.a. bestaan door goede [[onderdeel:geleiding|geleiding]] van spelers met of zonder [[onderdeel:trolley|trolley]] of [[onderdeel:buggy|buggy]]. Zo geeft de Nieuwsbrief van Greenkeeper (12 november 2012) aan dat de De Drentse G&CC ervoor kiest om [[onderdeel:gehandicapte|handicars]] zolang mogelijk op de [[onderdeel:baan|baan]] toe te laten in het natte seizoen. Daarbij [[onderdeel:geleiding|leiden]] ze het baanverkeer met paars geverfde paaltjes langs de [[onderdeel:waterhindernis|‘waterhindernissen’]] en de gevoelige plekken die door regenval en betreding onvermijdelijk ontstaan. Zo rond begin november 2012 is men gestart de paaltjes te plaatsen, om de [[onderdeel:gehandicapte|handicars]] zoveel mogelijk langs de hoogste en droogste plaatsen te dirigeren. 

Zullen de paarse paaltjes voldoende onderscheidenlijk zijn voor spelers van de blauwe paaltjes [[onderdeel:gur|(GUR)]]? Ziet iedereen het onderscheid in kleur? 




===== Hygiëne =====
Vanuit milieu-hygiënische overweging vormt  de verwijdering of de verwerking van slootvuil ook een aandachtspunt. Slootvuil  kan worden afgevoerd of m.b.v. een slootvuilfrees worden verspreid over het aangrenzende terrein. Dit zal niet direct binnen alle locaties van de [[onderdeel:baan|golfbaan]] een oplossing bieden. Binnen arealen als de [[onderdeel:rough|rough]] zal hier anders tegenaan worden gekeken dan op de [[onderdeel:fairway|fairway]]. 

Na overstroming van [[onderdeel:baan|golfbanen]] die in de uiterwaarden van rivieren zijn gelegen, dient wanneer het water is gezakt, achtergebleven vuil weer snel te worden opgeruimd en verwijderd.

Op [[onderdeel:baan|banen]] die zijn gelegen op of rond oude vuilstortplaatsen, dient extra voorzichtigheid in acht te worden genomen bij overvloedige [[onderdeel:drainage|uitstroom]], uit de oude vuilstort. 

Ook vragen aanwezige watergangen controle op de waterkwaliteit, het zuurstofgehalte in het water, de hardheid, het ijzergehalte e.d., zeker daar waar de bekkens ook water bevatten waarmee de [[onderdeel:beregening|beregening]] plaatsvindt.

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_5_.jpg?300|Bron- of borrelfontein in waterbassin voor zuurstoftoevoer.}}]

===== Veiligheid =====

__[[onderdeel:veiligheid|Veiligheidsaspecten]] rond ontwateringsproblematiek zijn gericht op:__

**Direct [[onderdeel:veiligheid|gevaar]]:** 
  * Bij inzet van machines en gereedschappen,
  * Bij grote hoeveelheden tijdelijk, overtollig water,
  * Bij sloten en andere [[onderdeel:waterhindernis|watergangen]], 
  * Bij [[onderdeel:brug|duikers en bruggen]].

**Indirect [[onderdeel:veiligheid|gevaar]]:**
  * Letsel door verzakkingen, uitglijden, vallen,
  * Geraakt worden door wegslingerend materiaal bij inzet van machines,
  * Schade door vervuild water.

[{{:onderdeel:water:tn_woverlast_12_.jpg?300|Door hemelwater ingezakt talud van potbunker.}}]
{clear}

Bij,  tijdens of na overstroming van [[onderdeel:baan|golfbanen]] die in de uiterwaarden van rivieren zijn gelegen, kan aanspoelend grof vuil als bomen, takken, drijfhout en huishoudelijk of industrieel vuil, ook voor onveilige situaties zorgen. Ook wanneer dit bv. na het zakken van het water, boven in [[onderdeel:boom|bomen]], [[onderdeel:beplanting|struiken]] of [[onderdeel:beplanting|beplanting]] is achtergebleven.

[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_48_.jpg?300|Tijdelijk water in een bunker met door bewerking verstoorde bodemstructuur.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_46_.jpg?300|Sterk door regenval beschadigde, nieuwe waterbekkens. Erosieschade.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_45_.jpg?300|Invoerpijp in waterbekken.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_43_.jpg?300|Waterbekkens met doorgebroken dam en uitgespoelde doorlaatpijpen.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_42_.jpg?300|Weggespoelde grond door hevige regenval, erosieschade.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_41_.jpg?300|Uit en weggespoelde grond na hevige regenval, erosieschade.}}]
{clear}
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_40_.jpg?300|Erosieschade bij overvloedige, kortstondige regenval, hier in dassengang.}}]
[{{:onderdeel:water:wateroverlast:tn_woverlast_26_.jpg?300|Erosieschade door wateroverlast bij nieuw werk in de baan.}}]
{clear}

Op banen die zijn gelegen op of rond oude vuilstortplaatsen, wordt extra aandacht gevraagd voor de waterkwaliteit van [[onderdeel:drainage|drainwater]] uit de oude vuilstort. 




